Édouard Manet – Bar w Folies-Bergère

Kabaret Folies-Bergère i prawdziwa barmanka Suzon

Otwarty w 1869 roku kabaret i sala koncertowa Folies-Bergère przy rue Richer był symbolem paryskiej rozrywki Belle Époque. Było to miejsce, gdzie arystokracja i zamożne mieszczaństwo mieszały się z półświatkiem, podziwiając występy akrobatów, operetki i balet, a w kuluarowych barach toczył się handel wdziękami i flirt.

W 1881–1882 roku Manet, zmagający się z paraliżem nóg wywołanym powikłaniami kiły, nie mógł już swobodnie przesiadywać w kawiarniach. Kazał przenieść do swojej pracowni marmurowy kontuar barowy i zaprosił do pozowania prawdziwą barmankę z Folies-Bergère – młodą kobietę o imieniu Suzon. Malarz spędził miesiące na precyzyjnym studiowaniu jej pozy i rekwizytów.

Suzon stoi w centrum kompozycji za marmurowym blatem. Ubrana jest w dopasowany, czarny gorset z koronkowym żabotem i medalionem na szyi. Jej dłonie spoczywają pewnie na marmurze, lecz jej spojrzenie jest bezgranicznie smutne, zmęczone i wyobcowane. Podczas gdy wokół wre szampańska zabawa, barmanka wydaje się wewnętrznie zamrożona, odcięta od świata, któremu musi służyć.

Złudzenie optyczne w lustrze i tajemniczy klient

To, co z pozoru wydaje się ścianą za plecami barmanki, w rzeczywistości jest gigantycznym lustrem w złotej ramie, odbijającym całą przestrzeń teatru. W lustrze widzimy zamglony tłum w lożach, lśniące żyrandole gazowe, a w lewym górnym rogu – parę zielonych nóżek akrobaty na trapezie, wiszącego wysoko pod sufitem.

Największą zagadką obrazu jest jednak zaburzona perspektywa. Jeśli Suzon stoi frontalnie do widza, jej lustrzane odbicie powinno znajdować się dokładnie za nią. Manet przesunął jednak odbicie kobiety daleko w prawo, gdzie pochyla się ku eleganckiemu mężczyźnie w cylindrze! Co więcej, w odbiciu barmanka wydaje się ożywiona i zalotna, podczas gdy w rzeczywistości stoi nieruchoma i obojętna. Artysta świadomie złamał prawa optyki, by obnażyć dwoistość ludzkiej kondycji: różnicę między publiczną maską a wewnętrzną prawdą samotnego człowieka.

Duma Courtauld Gallery w Londynie

W 1926 roku obraz został zakupiony przez wybitnego brytyjskiego przemysłowca i kolekcjonera Samuela Courtaulda i podarowany narodowi brytyjskiemu. Dziś stanowi najważniejszą perłę The Courtauld Gallery w Somerset House w Londynie.

„Bar w Folies-Bergère” to jedno z najwspanialszych podsumowań malarstwa XIX wieku i zarazem brama do sztuki nowoczesnej. Hipnotyzujące spojrzenie Suzon i migotliwa gra kryształów i butelek sprawiają, że obraz ten nieustannie fascynuje i prowokuje do nowych interpretacji.