Berthe Morisot

Jej płótna wyprzedawały obrazy Moneta, ale na jej akcie zgonu urzędnicy wpisali zaledwie jedno słowo: „bez zawodu”

W marcu 1895 roku w Paryżu zgasła kobieta, której dzieła wisiały na najważniejszych wystawach awangardy u boku prac Degas, Renoira i Pissarra. Kiedy jednak francuscy urzędnicy sporządzali dokument po śmierci pięćdziesięcioczteroletniej Berthe Morisot, w rubryce określającej profesję bez wahania wpisali słowo oznaczające brak zajęcia. Dla XIX-wiecznego społeczeństwa wychowana w zamożnym domu dama mogła traktować sztukę najwyżej jako urokliwe hobby na popołudnia. Morisot poświęciła jednak całe życie, by udowodnić, że pędzel w ręku kobiety potrafi zmienić bieg historii malarstwa.

Swoją drogę zaczynała od żmudnego kopiowania dzieł w Luwrze pod czujnym okiem Jean-Baptiste’a-Camille’a Corota. Przełom nastąpił, gdy poznała Édouarda Maneta, dla którego stała się nie tylko ulubioną modelką – uwiecznioną chociażby na słynnym obrazie „Balkon” – ale przede wszystkim równorzędną partnerką w dyskusjach o nowej estetyce. Kiedy w 1874 roku grupa buntowników postanowiła zorganizować własną, nielegalną wystawę w atelier fotografa Nadara, Morisot nie wahała się ani chwili. Zaryzykowała pozycję towarzyską, stając się jedyną kobietą wśród założycieli ruchu, który wkrótce złośliwie ochrzczono mianem impresjonizmu.

Światło chwytane między kołyską a salonem

Podczas gdy jej koledzy po fachu mogli swobodnie krążyć po paryskich kawiarniach, domach publicznych i torach wyścigowych, Morisot wniosła do sztuki zupełnie nową perspektywę. Jej domowe wnętrza, ogrody w Passy, portrety sióstr czy ikoniczny obraz „Kołyska” wolne były od taniego sentymentalizmu. Pociągnięcia jej pędzla charakteryzowała niezwykła dynamika, rozedganie i swoboda, które z perspektywy czasu wyglądają niemal jak zapowiedź abstrakcji. Zamiast sztywnych poz oferowała widzom ulotny zachwyt nad chwilą, promienie słońca przesączające się przez firanki oraz autentyczne emocje uwięzione w codziennych gestach.

Poślubienie Eugène’a Maneta – brata Édouarda – dało jej rzadkie w tamtych czasach oparcie. Mąż z dumą nosił jej sztalugi i na każdym kroku bronił twórczości żony przed uszczypliwymi komentarzami krytyków. Dziś spuścizna Morisot stanowi absolutny fundament francuskiej nowoczesności, a jej nastrojowe, poetyckie płótna zdobią najsłynniejsze muzea świata.

Źródła informacji wykorzystane przy opracowaniu:

• Musée d'Orsay - Wystawa i biografia Berthe Morisot
• The Metropolitan Museum of Art - Berthe Morisot (1841–1895)