Anna Bilińska-Bohdanowiczowa

Paryscy krytycy zamarli. Polka stanęła przed nimi w roboczym fartuchu i z pędzlami w dłoni

Paryski Salon w 1887 roku przyzwyczajony był do wizerunków dam ujętych w gorsety, koronki i wyreżyserowane, kokieryjne pozy. Tymczasem obraz przesłany przez trzydziestoletnią malarkę z Polski wywołał prawdziwy wstrząs. Anna Bilińska przedstawiła siebie w prostej, roboczej sukni, ze wzburzonymi włosami, trzymającą paletę i pęki pędzli. Patrzyła na widza bez cienia poddaństwa, za to z absolutną pewnością własnego kunsztu. Obraz zgarnął srebrny medal i sprawił, że nazwisko artystki znalazło się na ustach całej europejskiej bohemy, wywołując zachwyt znawców zszokowanych faktem, że kobieta potrafi malować z taką siłą i technicznym rygorem.

Ta widowiskowa wygrana w stolicy Francji nie była wynikiem kaprysu losu, lecz efektem morderczej pracy w murach słynnej Académie Julian. Bilińska przybyła do Paryża po naukach u Wojciecha Gersona w Warszawie, ale nad Sekwaną szybko musiała zmierzyć się ze skrajnym ubóstwem i osobistym dramatem. W krótkim czasie straciła ojca, ukochanego narzeczonego oraz najbliższą przyjaciółkę. Zamiast się załamać, zatonęła w pracy przed sztalugą. Rodolphe Julian, dostrzegając jej niesamowity talent i determinację, zwolnił ją z opłat za naukę i powierzył jej prowadzenie jednej z żeńskich pracowni.

Zwycięstwo nad męskim monopolem i nagle przerwany sen o Warszawie

Jej płótna, takie jak przejmujące studium "Murzynka" czy kameralne widoki morskiego brzegu z Pourville, do dziś urzekają doskonałą analizą światła oraz psychologiczną prawdą. Bilińska opanowała anatomię ludzkiego ciała w stopniu, który rzadko udawał się artystkom tamtej epoki, odciętym w większości oficjalnych uczelni od akademickich studiów aktu. Sukcesy na wystawach w Londynie, Berlinie i Monachium ugruntowały jej pozycję jako wybitnego portrecisty, u którego zamawiać obrazy chciały najznamienitsze osobistości.

Gdy po latach żmudnej walki nadszedł czas na osobistą stabilizację – małżeństwo z lekarzem Antonim Bohdanowiczem oraz plany powrotu do Ojczyzny, by otworzyć w Warszawie pierwszą profesjonalną szkołę malarską dla kobiet – los okazał się okrutny. Osłabiony latami udręki i morderczego wysiłku organizm nie wytrzymał. Wyczerpane serce malarki przestało bić w 1893 roku. Zmarła w wieku zaledwie 36 lat, pozostawiając po sobie dorobek, który do dziś stanowi bezdyskusyjny dowód na to, że prawdziwy geniusz nie zna granic płci ani uwarunkowań epoki.

Źródła informacji wykorzystane przy opracowaniu:

• Culture.pl - Anna Bilińska-Bohdanowicz (Życie i twórczość)
• Muzeum Narodowe w Warszawie - Biografia i dzieła Anny Bilińskiej