Autoportret – Autoportret (na Salonie 1887: Portrait de l’auteur) (1887)
Anna Bilińska-Bohdanowiczowa namalowała „Autoportret” w Paryżu w 1887 roku. Za ten obraz otrzymała medal III klasy na paryskim Salonie 1887 i srebrny medal na Wystawie Światowej w 1889 roku. Oryginał należy do Muzeum Narodowego w Krakowie.
Anna Bilińska-Bohdanowiczowa (1854–1893), Autoportret (1887) · Muzeum Narodowe w Krakowie, Kraków.
Jak powstał „Autoportret” Bilińskiej?
Bilińska przyjechała do Paryża w listopadzie 1882 roku i zaczęła naukę w pracowni dla kobiet w Académie Julian. Po śmierci ojca w 1884 roku Rodolphe Julian zwolnił ją z opłat, a później powierzył jej prowadzenie jednej z pracowni. Na paryskim Salonie debiutowała w 1884 roku rysunkiem.
Autoportret powstał w Paryżu w 1887 roku. Badaczka Agnieszka Bagińska nazywa go dziełem przełomowym w karierze malarki. Bilińska pokazała go na Salonie 1887 pod numerem 234, w katalogu jako „Portrait de l’auteur”, i otrzymała za niego złoty medal III klasy. Obraz był wystawiany co najmniej osiem razy i zdobył łącznie cztery nagrody.
ArtystaAnna Bilińska-Bohdanowiczowa (1854–1893)
DziełoAutoportret (1887)
Technikaolej na płótnie, 117 × 90 cm
Gdzie jest oryginałMuzeum Narodowe w Krakowie, Kraków
Co widać na autoportrecie z fartuchem i pędzlami?
Malarka siedzi na giętym krześle, lekko zwrócona w bok, i patrzy prosto na widza. Ma na sobie czarną suknię z dużą kokardą pod szyją i jasny fartuch z ozdobną, wzorzystą lamówką. W prawej dłoni trzyma na kolanach wiązkę pędzli, a przy prawej krawędzi obrazu widać fragment palety z farbami. Tłem jest złotobrązowa, pofałdowana draperia.
To duże płótno, malowane olejem, o wymiarach 117 × 90 cm. Angielska Wikipedia zwraca uwagę na pomysł kompozycyjny: artystka posadziła się przed tłem, przed którym zwykle pozowali modele. W ten sposób pokazała, że jest jednocześnie autorką obrazu i jego modelką. Stąd angielski tytuł, pod którym dzieło bywa znane: „Self-Portrait with Apron and Brushes”.
Jak krytycy przyjęli „Autoportret”?
Polscy recenzenci cenili obraz za prawdę obserwacji. W „Echu Muzycznym, Teatralnym i Artystycznym” z 1887 roku pisano, że malarka uchwyciła „życie na gorącym uczynku, bez sztucznej pozy”. Publicystka Waleria Marrené-Morzkowska widziała w stroju bez ozdób i nieufryzowanych włosach dowód braku „kobiecej próżności”. Cezary Jellenta ocenił to odwrotnie, jako podkreślenie siły kosztem urody i wdzięku.
Te sprzeczne opinie opisuje Agnieszka Bagińska w artykule o tym, jak krytyka przełomu XIX i XX wieku dzieliła sztukę na „męską” i „kobiecą”. Autoportret był najszerzej komentowaną pracą Bilińskiej, a jego reprodukcje drukowały polskie tygodniki, m.in. „Kłosy” i „Biesiada Literacka”. Według Bagińskiej obraz trafił też na okładki zagranicznych książek o kobietach w sztuce, np. „A World of Our Own: Women as Artists” Frances Borzello z 2000 roku.
Gdzie można zobaczyć oryginał?
W 1887 roku obraz pokazano także na pierwszej wielkiej wystawie sztuki polskiej w Krakowie, a rok później w warszawskiej „Zachęcie”. Na Wystawie Światowej w Paryżu w 1889 roku przyniósł malarce srebrny medal i prawo wystawiania poza konkursem. Był to jej pierwszy duży sukces międzynarodowy.
Dziś „Autoportret” należy do Muzeum Narodowego w Krakowie (nr inw. MNK II-a-211). Wikidata łączy go z Galerią Sztuki Polskiej XIX wieku w Sukiennicach. Przed wizytą warto sprawdzić na stronie muzeum, czy obraz jest aktualnie eksponowany.
