Berthe Morisot – Łazienka

Kto pozował do „Kąpieli”?

Modelką była Isabelle Lambert, przyjaciółka artystki. Katalog Clark Art Institute cytuje określenie „mała siedemnastolatka” i podaje, że Isabelle pozowała w łazience w domu Morisot. Pozowała jej także do innych obrazów, rysunków i pasteli z tego okresu.

Ten szczegół odróżnia obraz od podobnych scen kolegów Morisot. Pierre-Auguste Renoir i Edgar Degas zatrudniali zawodowe modelki. Degas kończył właśnie serię pasteli z kąpiącymi się kobietami, pokazywanymi zwykle od tyłu, na tę samą wystawę, na której pojawiła się „Kąpiel”.

Co przedstawia obraz?

Dziewczyna siedzi przodem do widza na krześle, w białej, zsuwającej się z ramion koszuli. Unosi obie ręce i wiąże włosy. Na szyi ma niebieską wstążkę. Według katalogu muzeum modelka jest pochłonięta zwykłą czynnością i nie nawiązuje z widzem zalotnego kontaktu wzrokowego. Po prawej stronie widać fragment wanny ze złoconym kranem.

Katalog Clark Art Institute zwraca uwagę, że poza wanną obraz nie zawiera szczegółów, które budowałyby anegdotę. Morisot pokazuje modelkę bez idealizacji i bez przypisywania jej roli w obyczajowej scenie. To jeden z obrazów, w których artystka coraz śmielej pokazywała ciało młodych kobiet w prywatnych wnętrzach, od odsłoniętej szyi i ramion po akt.

Katalog muzeum zauważa też, że Morisot, wówczas czterdziestopięcioletnia, mogła w tym obrazie wracać do własnej młodości i myśleć o dorastającej córce Julie. Autor katalogu przedstawia to jednak jako interpretację, nie jako relację artystki.

Jak Morisot namalowała „Kąpiel”?

Obraz ma 92,1 na 73,3 cm i należy do największych w jej dorobku. Najpierw powstało studium węglem i pastelem, w którym artystka ustaliła położenie głowy i rąk. Te linie przeniosła na płótno jako ciemny rysunek, a potem kładła kolejne warstwy farby.

Dominują róże, od jasnego łososiowego po czerwień, a także błękit i srebrzysta biel. W niektórych miejscach widać surowe, niezagruntowane płótno lniane. Badania techniczne pokazały, że Morisot wróciła do obrazu, gdy część farby już stwardniała, i ostrym narzędziem wydrapała kontury wokół ramion i twarzy. Obraz ma podwójną sygnaturę w prawym dolnym rogu.

Jak przyjęto obraz i gdzie można go zobaczyć?

„Kąpiel” po raz pierwszy pokazano publicznie w 1886 roku na ósmej, ostatniej wystawie impresjonistów. Była najbardziej ambitną pracą Morisot na tym pokazie i zebrała sporo, głównie przychylnych recenzji. Krytyk Jean Ajalbert pisał, że jej pędzel podąża za spojrzeniem, a Émile Hennequin widział w obrazie pierwotny charakter impresjonizmu.

Więcej kłopotu sprawił krytykom sam temat, zwłaszcza męskim recenzentom oglądającym pracę kobiety. Maurice Hermel nie był pewien, czy widzi dorosłą kobietę, czy dziecko. Krytyk Octave Maus zachwycał się natomiast wilgotnym ciałem dziewczyny, które lśni na różowym tle.

Mimo dobrych recenzji obraz nie znalazł kupca i został u artystki do jej śmierci w 1895 roku. Potem należał do Claude'a Moneta, a następnie do jego syna Michela. W 1949 roku kupił go Robert Sterling Clark, kolekcjoner, który od lat cenił prace Morisot. Dziś obraz należy do Clark Art Institute w Williamstown w stanie Massachusetts i ma numer inwentarzowy 1955.926.