Narodziny Nowoczesności · Pasja, Cierpienie i Surowy Realizm
Jezus wyśmiewany przez żołnierzy (1865)
Gdy w 1865 roku Édouard Manet zaprezentował na Salonie monumentalne płótno religijne, paryska krytyka doznała podwójnego szoku. Obok wyzywającej „Olimpii” artysta powiesił obraz przedstawiający Chrystusa koronowanego cierniem. „Jezus wyśmiewany przez żołnierzy” to jedno z najsurowszych, najbardziej porażających i odartych ze słodyczy dzieł pasyjnych XIX stulecia: Zbawiciel nie jest tu triumfującym Bogiem z kościelnych polichromii, lecz bezbronnym, umęczonym człowiekiem poddanym okrucieństwu i szyderstwom rzymskich oprawców.
Édouard Manet, Jezus wyśmiewany przez żołnierzy (Jésus insulté par les soldats) (1865) · Zbiory: The Art Institute of Chicago.
Pasja bez złota: Cierpienie w mroku rzymskich koszar
W 1865 roku Manet podjął niezwykle rzadki w swojej twórczości temat religijny. W przeciwieństwie do akademickich malarzy epoki, którzy tworzyli przesłodzone, teatralne sceny dewocyjne, Manet powrócił do surowej, wstrząsającej prawdy wczesnego chrześcijaństwa i hiszpańskiego baroku – tradycji Francisco de Zurbarána i El Greca.
Kompozycja ukazuje moment po biczowaniu w pretorium Piłata. W centrum siedzi nagi Chrystus, przepasany jedynie biodrową opaską, z szkarłatnym płaszczem narzuconym na plecy. Na jego głowę wciśnięto ostry wieniec z cierni, a w bezwładne dłonie wciśnięto trzcinę zamiast berła. Trzej rzymscy żołnierze otaczają Zbawiciela: jeden klęka przed nim w fałszywym hołdzie, drugi szarpie za płaszcz, a trzeci z góry obserwuje udrękę więźnia z tępą bezwzględnością.
Ciało Chrystusa jest blade, wycieńczone, o sinawym odcieniu i zwiotczałych mięśniach. Nie ma tu aniołów ani złotych promieni – jest czysta, przejmująca samotność człowieka w obliczu przemocy i upokorzenia.
MalarzÉdouard Manet (1832–1883)
Dzieło i technikaJezus wyśmiewany przez żołnierzy (ok. 1863–1882) Olej na płótnie
Kolekcja muzealnaMusée d'Orsay Paryż / Londyn
Polska manufakturaSzyjemy Sztukę (Polska Manufaktura)
Tenebryzm i siła bieli: Dramaturgia kontrastu
Wizualna potęga tego obrazu opiera się na bezwzględnym kontraście światła i cienia. Tło komnaty jest całkowicie czarne, gęste i nieprzeniknione. Z tego mroku ostre, bezlitosne światło wydobywa postać Chrystusa, której bladość bije w oczy widza niczym oskarżenie.
Czerwień narzuconego płaszcza nie jest królewska – to ciężki, surowy cynober przypominający zakrzepłą krew. Żołnierze noszą współczesne rysy twarzy z paryskiego ludu, co wywołało wściekłość konserwatywnych krytyków, którzy zarzucali Manetowi profanację i „zastąpienie Boga zwykłym paryskim tragarzem”. Dla malarza jednak to właśnie człowieczeństwo Chrystusa stanowiło istotę tajemnicy Odkupienia.
“
„Żołnierze ubrali Go w purpurę i uplótłszy wieniec z ciernia, włożyli Mu na głowę. I zaczęli Go pozdrawiać: Witaj, Królu Żydowski! Przy tym bili Go trzciną po głowie, pluli na Niego i przyklękając, oddawali Mu pokłon.”
Monumentalne płótno w The Art Institute of Chicago
Pod koniec XIX wieku obraz został zakupiony przez słynnych amerykańskich kolekcjonerów Charlesa i Mary Deering i podarowany w 1925 roku do The Art Institute of Chicago, gdzie zajmuje honorowe miejsce w galerii arcydzieł malarstwa europejskiego.
„Jezus wyśmiewany przez żołnierzy” to dzieło o uniwersalnym wymiarze humanistycznym. Przypomina o godności cierpiącego człowieka i o cenie prawdy, stanowiąc jedno z najbardziej przejmujących dokonań w całej historii nowożytnej sztuki sakralnej.
Zbiory i ekspozycja
Oryginał w zbiorach muzealnych
Arcydzieło jest ozdobą stałej kolekcji The Art Institute of Chicago. Pozostałe nieliczne dzieła religijne Maneta (w tym Zmartwychwstały Chrystus z aniołami) przechowuje Metropolitan Museum of Art w Nowym Jorku.
Sztuka w Twojej codzienności: Kolekcja z motywem „Jezus wyśmiewany przez żołnierzy”
Wybierz głębię dramatyzmu, szlachetny światłocień i duchową powagę jednego z najrzadszych dzieł sakralnych Maneta. Nasza kolekcja tekstyliów i akcesoriów z motywem „Jezusa wyśmiewanego” to produkty szyte w Polsce z zachowaniem najwyższej precyzji i wierności muzealnym tonom barwnym.
