Absolutna Ikona Polskiego Realizmu · Muzeum Narodowe w Warszawie, Warszawskie Powiśle i Pomarańcze
Żydówka z pomarańczami (1880–1881)
Uznawany za jedno z absolutnie najważniejszych arcydzieł w całych dziejach polskiego malarstwa, wstrząsający psychologiczną głębią i zjawiskowym kunsztem luministycznym obraz „Żydówka z pomarańczami” (Przekupka z pomarańczami) to szczytowe osiągnięcie Aleksandra Gierymskiego, namalowane w latach 1880–1881. Płótno przedstawia starą żydowską handlarkę stojącą na tle zamglonej panoramy warszawskiego Powiśla i Wisły. Kobieta trzyma w spracowanych rękach dwa kosze wypełnione dojrzałymi, jaskrawopomarańczowymi cytrusami, a w dłoniach dzierży druty z rozpoczętą pończoszką. W jej pooranej zmarszczkami twarzy i melancholijnych, mądrych oczach maluje się bezmiar życiowego zmęczenia, samotności, a zarazem nieugiętej, cichej godności. Gierymski stworzył bezkompromisowy portret człowieka pracy, zderzając chłodną, ołowianoszarą mgłę wielkiego miasta z płomiennym, soczystym blaskiem owoców południa.
Aleksander Gierymski, Żydówka z pomarańczami (1880–1881) · Zbiory: Muzeum Narodowe w Warszawie.
Warszawski realizm i dramatyczne losy wojenne
Powróciwszy z Rzymu do Warszawy, Aleksander Gierymski podjął heroiczną próbę stworzenia nowoczesnego malarstwa realistycznego opartego na prawdzie miejskiej ulicy.
Artysta spędził miesiące na warszawskim Powiślu i Solcu, szkicując życie nędzarzy, flisaków i ulicznych przekupek z niemal naukową skrupulatnością.
Płótno zrabowane przez hitlerowców w czasie II wojny światowej zaginęło na dziesięciolecia i zostało sensacyjnie odzyskane w Niemczech w 2011 roku dzięki staraniom polskich muzealników.
Dziś obraz stanowi największy skarb Galerii Sztuki XIX Wieku w Muzeum Narodowym w Warszawie, przyciągając tysiące zachwyconych widzów.
MalarzAleksander Gierymski (1850–1901)
Dzieło i technikaŻydówka z pomarańczami (Jewess with Oranges) (1880–1881) olej na płótnie
Kolekcja muzealnaMuzeum Narodowe w Warszawie Warszawa, Polska
Polska manufakturaSzyjemy Sztukę (Polska Manufaktura)
Soczysty oranż cytrusów, wełniany szal i perłowa mgła
Faktura pomarańczy ułożonych w wiklinowych koszach zachwyca wirtuozerią: świetlisty oranż bije z płótna z niewiarygodną siłą, ożywiając całą scenę.
Zniszczony, kraciasty szal kobiety i jej uboga chustka zostały oddane z pietyzmem godnym dawnych mistrzów holenderskich.
W tle majaczą dachy kamienic Powiśla i chłodna tafla Wisły spowite w wilgotnej, srebrzysto-popielatej mgle poranka.
Spojrzenie kobiety, skierowane wprost na widza, przenika duszę, zmuszając do zatrzymania i refleksji nad sensem ludzkiego trudu.
“
„Nie szukam na ulicy taniego sentymentu – szukam w człowieku prawdy, światła i jego nienaruszalnej godności.”
Muzealna duma, intelektualny prestiż i salonowy szyk
„Żydówka z pomarańczami” to dzieło o najwyższym autorytecie artystycznym i historycznym, które wznosi każde wnętrze na poziom galerii sztuki.
Genialnie komponuje się ze stylem klasycznym, eklektycznym, modern classic, dark academia oraz eleganckimi wnętrzami z antykami i księgozbiorem.
Tekstylia z motywem tej narodowej ikony przyciągają wzrok wyrafinowanym akcentem oranżu, świadcząc o wybitnej kulturze estetycznej właścicieli.
Zbiory i ekspozycja
Oryginał w zbiorach muzealnych
Arcydzieło jest jedną z najcenniejszych ikon w Galerii Sztuki XIX Wieku w Muzeum Narodowym w Warszawie.
Sztuka w Twojej codzienności: Kolekcja z motywem „Żydówka z pomarańczami”
Stań twarzą w twarz z największym arcydziełem polskiego realizmu, blaskiem dojrzałych pomarańczy i geniuszem Aleksandra Gierymskiego. Ekskluzywne tekstylia z motywem „Żydówki z pomarańczami” to symbol narodowej dumy, elegancji i polskiego krawiectwa artystycznego.
