Ferdynand Ruszczyc namalował „Stare jabłonie” w 1900 roku w rodzinnym Bohdanowie. Obraz przedstawia sad z powykręcanymi, jasnymi pniami starych drzew na tle ciemnozielonej ziemi. Oryginał należy do Muzeum Narodowego w Warszawie.
Ferdynand Ruszczyc (1870–1936), Stare jabłonie (1900) · Muzeum Narodowe w Warszawie, Warszawa.
Gdzie i kiedy powstały „Stare jabłonie”?
Ruszczyc urodził się w Bohdanowie na Wileńszczyźnie i po studiach w petersburskiej Akademii Sztuk Pięknych, gdzie uczyli go Iwan Szyszkin i Archip Kuindżi, w 1898 roku osiadł w Bohdanowie. W jego malarstwie dominował czysty pejzaż, a wiele motywów znajdował w rodzinnym majątku i jego okolicy.
Obraz jest sygnowany w lewym dolnym rogu: „F.Ruszczyc / Bohdanów 00”, co wskazuje miejsce i rok powstania. Muzeum Narodowe w Warszawie przechowuje też kilka szkiców do tego obrazu z 1900 roku, m.in. „Jabłonie w sadzie” i „Dwa stare drzewa”. Jeden szkic znajduje się na odwrocie projektu dekoracji adresu dla Henryka Sienkiewicza z lat 1899–1900.
Były to dla Ruszczyca lata intensywnej pracy. W 1898 roku namalował „Ziemię”, w której wyraził panteistyczne pojmowanie świata, a w latach 1899, 1901 i 1902 wystawiał z petersburskim ugrupowaniem „Mir Iskusstwa”. Malarstwo porzucił całkowicie w 1908 roku, gdy osiadł w Wilnie i zajął się pracą pedagogiczną i organizacyjną.
ArtystaFerdynand Ruszczyc (1870–1936)
DziełoStare jabłonie (1900)
Technikaolej na płótnie, 85,5 × 167 cm
Gdzie jest oryginałMuzeum Narodowe w Warszawie, Warszawa
Co przedstawia obraz?
Płótno jest szerokie, prawie dwa razy dłuższe niż wysokie. Na pierwszym planie stoją stare jabłonie o jasnych, poskręcanych pniach. Ich gałęzie wyginają się i splatają, tworząc nad sadem gęstą, ciemną sieć. Nie widać na nich kwiatów ani owoców.
Ziemię pokrywa intensywnie zielona roślinność, miejscami przerwana brązowymi kopczykami ziemi. Po prawej stronie biegnie wąska, rudawa ścieżka. Jasne pnie odcinają się od mrocznego tła, co nadaje obrazowi niepokojący nastrój.
Co symbolizują stare jabłonie?
Muzeum Narodowe w Warszawie pisze, że Ruszczyc fascynował się dramatyzmem natury. Według opisu muzeum powykręcane gałęzie starych jabłoni mają symbolizować bolesne starzenie się, cierpienie, a w końcu śmierć.
Dojrzałe obrazy Ruszczyca wyróżniają się mocną ekspresją, nasyconym kolorem i bogatą fakturą farby. Zarówno muzeum, jak i portal culture.pl zaliczają je, wraz ze „Starymi jabłoniami”, do najbardziej oryginalnych dokonań polskiego modernizmu. Ruszczyc należał do symbolistycznego nurtu Młodej Polski.
Gdzie można zobaczyć oryginał?
Obraz należy do Muzeum Narodowego w Warszawie (numer inwentarza MP 394 MNW), które kupiło go do swoich zbiorów. Według katalogu cyfrowego muzeum wisi w Galerii Sztuki XIX wieku. Ma wymiary 85,5 na 167 cm.
Obraz często wyjeżdżał na wystawy sztuki polskiej za granicą. Pokazywano go m.in. w National Gallery of Ireland w Dublinie (2007–2008), w Muzeum Puszkina w Moskwie (2009), w Luwrze-Lens (2019–2020), w Kunsthalle der Hypo-Kulturstiftung w Monachium na wystawie o polskim symbolizmie (2022) oraz w Fondation de l'Hermitage w Lozannie (2025).
