Jan Van Eyck – Portret małżonków Arnolfinich

Kim są ludzie na obrazie?

Mężczyzna to najpewniej Giovanni di Nicolao Arnolfini, kupiec z Lukki mieszkający w Brugii. Wikipedia wskazuje też drugą możliwość: jego kuzyna Giovanniego di Arrigo Arnolfiniego. Obaj byli włoskimi kupcami osiadłymi w Brugii co najmniej od 1419 roku. National Gallery podaje, że w 1434 roku Giovanni di Nicolao miał około trzydziestu kilku lat.

Tożsamość kobiety nie jest znana. Dawniej uważano ją za Giovannę Cenami, ale w 1997 roku ustalono, że Giovanni di Arrigo poślubił ją dopiero w 1447 roku, trzynaście lat po powstaniu obrazu. Według National Gallery to prawdopodobnie druga żona Giovanniego di Nicolao. Jego pierwsza żona, Costanza Trenta, zmarła najpewniej przed lutym 1433 roku.

Co widać w pokoju Arnolfinich?

Para stoi w pokoju reprezentacyjnym, a nie w sypialni, jak często się pisze. Duże łóżko, mosiężny żyrandol, pomarańcze i orientalny dywan świadczą o zamożności. National Gallery zwraca uwagę, że przedmioty dobrano tak, by podkreślić bogactwo i pozycję społeczną pary. Żyrandol nie zmieściłby się w przestrzeni, którą pozornie zajmuje, a w pokoju nie ma kominka. Na tylnej ścianie wiszą bursztynowe paciorki modlitewne, a malarz oddał nawet ich odbicia na ścianie.

Na środku tylnej ściany wisi okrągłe, wypukłe lustro. Jego ramę zdobi dziesięć małych medalionów ze scenami Męki Pańskiej. W lustrze odbijają się dwaj mężczyźni stojący w drzwiach, czyli tam, gdzie stoi widz. Nad lustrem van Eyck umieścił napis „Johannes de eyck fuit hic 1434”, czyli „Jan van Eyck tu był 1434”. Między małżonkami stoi mały brązowy terier. Badania w podczerwieni pokazały, że malarz dodał go dopiero pod koniec pracy.

Obraz namalowano olejem na desce dębowej złożonej z trzech pionowych desek. Ma 82,2 na 60 cm.

Czy obraz przedstawia ślub?

Przez długi czas tak uważano. W 1934 roku Erwin Panofsky uznał obraz za zapis zawarcia małżeństwa, a napis malarza za podpis świadka. Ta interpretacja jest dziś szeroko kwestionowana. National Gallery pisze wprost, że obraz był rozumiany jako scena zaślubin, „ale już nie”.

Badacze proponowali różne odczytania: zaręczyny, upoważnienie żony do prowadzenia interesów męża, prezent dla rodziny Arnolfinich we Włoszech, a nawet portret upamiętniający zmarłą żonę. Lorne Campbell, autor katalogu National Gallery, uważał, że obraz może upamiętniać małżeństwo, ale nie jest dokumentem prawnym. Nie wiadomo też, kim są mężczyźni w lustrze. Jednego z nich często uważa się za samego malarza, ale muzeum pozostawia to jako otwarte pytanie.

Jak obraz trafił do Londynu?

Przed 1516 rokiem obraz należał do Don Diega de Guevary, dworzanina Habsburgów, który podarował go Małgorzacie Austriackiej. W 1530 roku odziedziczyła go Maria Węgierska, a po jej śmierci w 1558 roku Filip II Hiszpański. Przez ponad dwa stulecia był w kolekcji królów Hiszpanii w Madrycie.

W 1816 roku obraz był już w Londynie, u szkockiego oficera Jamesa Haya. W 1842 roku National Gallery kupiła go za 600 gwinei, a publicznie pokazała w marcu 1843 roku. Obraz ma w muzeum numer inwentarzowy NG186.