Julian Fałat namalował „Pejzaż zimowy z rzeką i ptakiem” w 1913 roku, w okresie, gdy mieszkał w Bystrej. Obraz przedstawia ciemną rzekę wijącą się przez zaśnieżoną równinę i ptaka lecącego nad wodą. Oryginał należy do Muzeum Narodowego w Warszawie.
Julian Fałat (1853–1929), Pejzaż zimowy z rzeką i ptakiem (1913) · Muzeum Narodowe w Warszawie.
Kiedy i gdzie powstał obraz?
Obraz jest sygnowany w lewym dolnym rogu: „JFałat Bystra 1913”. W 1910 roku Fałat zakończył pracę w Krakowie i osiadł na stałe w swoim majątku w Bystrej na Śląsku Cieszyńskim. Tam powstała duża część jego późnych pejzaży, także ten.
Według opisu Muzeum Narodowego w Warszawie po 1900 roku Fałat wielokrotnie wracał do jednego tematu: panoramicznie ujętego zimowego krajobrazu z rzeką, która tworzy zakola na rozległej równinie. W niektórych wersjach pustą, zaśnieżoną przestrzeń ożywia ptak w locie. Ten obraz jest jedną z takich wersji. Muzeum notuje dla niego także krótszy tytuł, „Pejzaż zimowy z rzeką”.
ArtystaJulian Fałat (1853–1929)
DziełoPejzaż zimowy z rzeką i ptakiem (1913)
Technikaolej na płótnie, 106 × 135 cm
Gdzie jest oryginałMuzeum Narodowe w Warszawie
Co widać na obrazie i jak został namalowany?
Większą część płótna zajmuje ciemnoniebieska woda. Rzeka zakręca łukiem w głąb obrazu, a jej brzegi pokrywają grube, nawisające zaspy śniegu. Po prawej stronie spod śniegu wystają rdzawe fragmenty brzegu. Nad wodą leci ptak z szeroko rozpostartymi skrzydłami. W górnej części obrazu biegnie prosta linia horyzontu, a nad nią rozciąga się jasne, chłodne niebo.
To obraz olejny na płótnie o wymiarach 106 na 135 cm. Muzeum zwraca uwagę na gęstą farbę o zróżnicowanej fakturze. Dzięki niej śnieg wygląda na ciężki i nasiąknięty wilgocią, jakby płatami osuwał się do wody. Biel odbijająca słońce kontrastuje z cieniami zabarwionymi błękitem i fioletem, a woda i niebo są namalowane w tonach szafiru i zieleni.
Dlaczego mówi się o wpływie sztuki japońskiej?
Współcześni Fałatowi krytycy widzieli w tych pejzażach wpływ impresjonizmu, czyli obserwację światła i koloru w zmieniającej się pogodzie. Według Muzeum Narodowego w Warszawie ważniejszym źródłem była jednak fascynacja sztuką japońską. W 1885 roku Fałat odbył podróż dookoła świata, a jej trasa prowadziła także przez Jokohamę.
Muzeum wymienia konkretne cechy, które łączą obraz z estetyką japońską: diagonalne osie kompozycji, asymetryczne kadrowanie, oszczędną gamę barw i dekoracyjną, wijącą się linię brzegów. Ważna jest też pustka. Duża, niemal jednolita płaszczyzna śniegu sprawia, że pojedynczy ptak staje się wyraźnym akcentem.
Gdzie można zobaczyć oryginał?
Obraz należy do Muzeum Narodowego w Warszawie, do zbiorów sztuki polskiej do 1914 roku. Ma numer inwentarzowy MP 792 MNW. Muzeum zalicza go do nurtu Młodej Polski i japonizmu.
Pejzaż często wyjeżdża na wystawy, także zagraniczne. Pokazywano go m.in. w Słowackiej Galerii Narodowej (2011), w Muzeum Narodowym Chin w Pekinie (2015), w Budapeszcie (2016), w Göteborgu (2018–2019), w Luwrze-Lens (2019–2020) i w Fondation de l'Hermitage w Lozannie (2025), gdzie znalazł się wśród stu arcydzieł z Warszawy.
Oryginał
Gdzie zobaczyć obraz „Pejzaż zimowy z rzeką i ptakiem”?
