Artur Grottger – Ucieczka Henryka Walezego z Polski
Malarstwo historyczne · Wiedeń, 1860
Ucieczka Henryka Walezego z Polski (1860)
Obraz „Ucieczka Henryka Walezego z Polski” Artur Grottger namalował w 1860 roku. Przedstawia nocną ucieczkę pierwszego elekcyjnego króla Polski, który w czerwcu 1574 roku potajemnie opuścił Kraków, by objąć tron Francji. Płótno należy do Muzeum Wojska Polskiego i jest w depozycie w Muzeum Narodowym w Warszawie.
Artur Grottger (1837–1867), Ucieczka Henryka Walezego z Polski (1860) · Muzeum Narodowe w Warszawie (depozyt Muzeum Wojska Polskiego).
Dlaczego Henryk Walezy uciekł z Polski?
Henryk Walezy, syn króla Francji Henryka II, został wybrany na króla Polski w pierwszej wolnej elekcji w 1573 roku. Koronowano go na Wawelu 21 lutego 1574 roku. Kilka miesięcy później, 30 maja 1574 roku, zmarł jego starszy brat, król Francji Karol IX, który nie zostawił prawowitego następcy. Zgodnie z francuskim prawem tron przypadł Henrykowi.
Wiadomość dotarła do Krakowa w czerwcu. W nocy z 18 na 19 czerwca 1574 roku król w przebraniu, bez porozumienia z senatem, opuścił Wawel i ruszył w stronę granicy. Towarzyszyło mu kilku zaufanych Francuzów, m.in. dworzanin Gilles de Souvré, lekarz Marek Miron i kapitan gwardii Mikołaj de Larchant.
ArtystaArtur Grottger (1837–1867)
DziełoUcieczka Henryka Walezego z Polski (1860)
Technikaolej na płótnie, 100,3 × 158,7 cm
Gdzie jest oryginałMuzeum Narodowe w Warszawie (depozyt Muzeum Wojska Polskiego)
Kto ścigał króla?
Wyjazd szybko zauważono. W pościg ruszył Jan Tęczyński, kasztelan wojnicki i podkomorzy nadworny koronny, na czele nadwornej chorągwi tatarskiej. Według tradycji ścigający dogonili Henryka tuż za granicą, na rogatkach Pszczyny. Król odmówił powrotu i obiecał, że wróci za kilka miesięcy. Nigdy tego nie zrobił.
Dalsza droga prowadziła przez śląski Frysztat. 13 lutego 1575 roku Henryk został koronowany w Reims na króla Francji jako Henryk III. Szlachta uznała jego ucieczkę za abdykację, a na następczynię wybrała Annę Jagiellonkę.
Co przedstawia obraz Grottgera?
Scena rozgrywa się na skraju lasu o zmierzchu lub w nocy. Na pierwszym planie jadą konni: jeździec w hełmie i czerwonym okryciu na białym koniu oraz jeździec w ciemnym stroju na gniadym koniu. Za nimi widać kolejnych uczestników wyprawy. Po lewej stronie, między drzewami, jarzy się czerwony blask ognia, a nad głowami jeźdźców przesuwają się ciemne chmury.
Grottger nie pokazał pogoni ani spotkania z Tęczyńskim. Skupił się na samym pośpiesznym wyjeździe i nastroju nocnej drogi. To olej na płótnie o wymiarach 100,3 na 158,7 cm.
Kiedy powstał obraz i gdzie można go zobaczyć?
W 1860 roku Grottger mieszkał w Wiedniu, gdzie spędził lata 1854–1865. Wcześniej studiował w tamtejszej Akademii Sztuk Pięknych. Tematy z dziejów Polski zajmują w jego twórczości ważne miejsce i z tego powodu zalicza się go do polskiej narodowej szkoły malarstwa historycznego, obok Jana Matejki.
Właścicielem obrazu jest Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie, a płótno znajduje się jako depozyt w zbiorach Muzeum Narodowego w Warszawie (nr inw. 35754 MNW). Przed wizytą warto sprawdzić na stronie muzeum, czy obraz jest akurat eksponowany.
Oryginał
Gdzie zobaczyć obraz „Ucieczka Henryka Walezego z Polski”?
Muzeum Narodowe w Warszawie (depozyt Muzeum Wojska Polskiego).
