Dadaizm i Awangarda · Rewolucja Ready-Made i Prowokacja Stulecia
Fontanna (1917)
Uznawana za najbardziej bezkompromisowy, rewolucyjny i polaryzujący obiekt w dziejach nowożytnej kultury „Fontanna” Marcela Duchampa na zawsze zmieniła definicję tego, czym może być dzieło sztuki. Wiosną 1917 roku w Nowym Jorku artysta zakupił seryjny, porcelanowy pisuar w przedsiębiorstwie instalacyjnym J.L. Mott Iron Works, obrócił go o dziewięćdziesiąt stopni, złożył na nim bezczelny podpis czarną farbą „R. Mutt 1917” i zgłosił na pierwszą wystawę Stowarzyszenia Artystów Niezależnych. Ten z pozoru absurdalny gest podważył fundamenty zachodniej estetyki, obalając prymat manualnego rzemiosła i dając początek sztuce konceptualnej, w której nadrzędną wartością stała się czysta idea twórcy.
Marcel Duchamp, Fontanna (1917 / replika 1964) · Zbiory: Tate Modern w Londynie oraz Philadelphia Museum of Art.
Nowojorski skandal i narodziny konceptualizmu
Regulamin nowojorskiego Stowarzyszenia Artystów Niezależnych gwarantował, że każde zgłoszone dzieło zostanie zaprezentowane publiczności, o ile autor uiści symboliczną opłatę w wysokości sześciu dolarów. Gdy jednak komitet sędziowski ujrzał odwrócony pisuar sygnowany nazwiskiem tajemniczego Richarda Mutta z Filadelfii, wybuchło potężne oburzenie, a obiekt ukryto za parawanem jako ordynarny i niemoralny.
W odpowiedzi na cenzurę Marcel Duchamp demonstracyjnie wystąpił z zarządu stowarzyszenia, publikując w awangardowym piśmie „The Blind Man” słynną obronę: to, czy pan Mutt wykonał fontannę własnymi rękami, nie ma żadnego znaczenia; on ją wybrał, odebrał jej pierwotne przeznaczenie użytkowe i stworzył dla niej nową myśl.
Obiekt zyskał status legendy także dzięki fotografii wykonanej przez mistrza piktorializmu Alfreda Stieglitza w jego galerii 291. Stieglitz ustawił pisuar na tle obrazu Marsdena Hartleya, wydobywając z przemysłowej porcelany zaskakujące, rzeźbiarskie piękno przypominające renesansowe figury Madonny.
MalarzMarcel Duchamp (1887–1968)
Dzieło i technikaFontanna (Fountain / Ready-made) (1917) Ready-made (porcelanowy pisuar)
Kolekcja muzealnaTate Modern w Londynie (replika 1964) Londyn, Wielka Brytania
Polska manufakturaSzyjemy Sztukę (Polska Manufaktura)
Utracony oryginał i autoryzowane repliki
Oryginalny pisuar z 1917 roku przepadł bez wieści wkrótce po wykonaniu historycznego zdjęcia przez Stieglitza – najprawdopodobniej został omyłkowo wyrzucony na śmietnik przez pracowników galerii, którzy nie rozpoznali w nim bezcennego manifestu.
Dopiero w latach 50. i 60. XX wieku, gdy międzynarodowa sława Duchampa eksplodowała za sprawą ruchu neo-dadaizmu i pop-artu, artysta we współpracy z mediolańskim marszandem Arturo Schwarzem stworzył ściśle limitowaną serię siedemnastu autoryzowanych replik.
Każdy egzemplarz z tej historycznej serii trafił do najważniejszych muzeów świata, w tym londyńskiej Tate Modern, Centrum Pompidou w Paryżu oraz Moderna Museet w Sztokholmie, potwierdzając, że w sztuce konceptualnej to intencja i autoryzacja artysty stanowią istotę dzieła.
“
„Sztuka to gra między wszystkimi ludźmi wszystkich epok. Przedmiot staje się dziełem sztuki wyłącznie na mocy decyzji artysty.”
Ikona, która wstrząsnęła stuleciem
W plebiscycie przeprowadzonym w 2004 roku wśród pięciuset najważniejszych brytyjskich krytyków i kuratorów sztuki „Fontanna” została uznana za najbardziej wpływowe dzieło sztuki całego XX wieku, deklasując nawet „Panny z Awinionu” Picassa.
Obiekt Duchampa uczy nas krytycznego spojrzenia na otaczający świat, udowadniając, że nawet w surowej formie przemysłowej kryje się niezwykła elegancja czystej geometrii i potencjał intelektualnego dialogu.
Zbiory i ekspozycja
Oryginał w zbiorach muzealnych
Historyczne, autoryzowane repliki „Fontanny” z 1964 roku znajdują się w stałych ekspozycjach Tate Modern w Londynie oraz Philadelphia Museum of Art.
Sztuka w Twojej codzienności: Kolekcja z motywem „Fontanna”
Wprowadź do swoich wnętrz ducha najgłośniejszej prowokacji awangardy, czysty minimalizm i intelektualny szyk Marcela Duchampa. Nasza kolekcja tekstyliów i dekoracji to propozycja dla odważnych koneserów designu, loftów i bezkompromisowej nowoczesności.
