Niezrównany symbol dadaistycznej rebelii, ironii i obrazoburczego humoru „L.H.O.O.Q.” Marcela Duchampa to jedno z najbardziej rozpoznawalnych dzieł sztuki nowoczesnej. W 1919 roku, w czterechsetną rocznicę śmierci Leonarda da Vinci, gdy cała Francja pogrążona była w pompatycznym kulcie renesansowego mistrza, Duchamp wziął tanią reprodukcję pocztówkową „Mony Lisy”, dorysował ołówkiem zadziorne wąsiki oraz kozią bródkę, a u dołu umieścił tajemniczą inskrypcję. Powstał w ten sposób tak zwany „ready-made z poprawkami” (rectified readymade), który zburzył mieszczańską nabożność wobec muzealnych arcydzieł i otworzył debatę na temat płynności tożsamości płciowej.
Marcel Duchamp, L.H.O.O.Q. (1919) · Zbiory: Musée National d'Art Moderne, Centre Pompidou, Paryż.
Ikonoklazm po koszmarze Wielkiej Wojny
Gdy w 1919 roku ucichły działa I wojny światowej, młode pokolenie artystów z kręgu dadaizmu czuło głębokie rozczarowanie tradycyjną kulturą europejską, która doprowadziła kontynent do bezprecedensowej rzezi. Instytucje kulturalne, muzea i akademickie autorytety postrzegano jako skompromitowane narzędzia burżuazyjnej propagandy.
Marcel Duchamp postanowił uderzyć w najświętszy symbol zachodniego kanonu piękna – paryską Monę LisęLeonarda da Vinci, która zaledwie kilka lat wcześniej po głośnej kradzieży z Luwru zyskała status globalnej ikony popkultury.
Dorysowując ołówkiem męski zarost na nieskazitelnej twarzy florenckiej damy, Duchamp nie tylko zakwestionował nienaruszalność muzealnego arcydzieła, lecz także zdemaskował mechanizm masowej reprodukcji, która redukuje wielką sztukę do roli banalnego suweniru.
MalarzMarcel Duchamp (1887–1968)
Dzieło i technikaL.H.O.O.Q. (Mona Lisa z wąsami) (1919) Ready-made (ołówek na reprodukcji Mony Lisy)
Kolekcja muzealnaCentre Pompidou (Musée National d'Art Moderne) Paryż, Francja
Polska manufakturaSzyjemy Sztukę (Polska Manufaktura)
Dwuznaczny fonetyczny kalambur
Tytuł dzieła stanowi wyrafinowany kalambur dźwiękowy: litery czytane szybko po francusku – „Elle a chaud au cul” – oznaczają w dosłownym tłumaczeniu, że kobieta ma gorący tyłek, co w ówczesnym żargonie paryskim sugerowało niezaspokojone pożądanie seksualne.
Gest Duchampa wpisywał się także w fascynację teoriami Sigmunda Freuda, który w swojej słynnej rozprawie z 1910 roku analizował postać Leonarda da Vinci, wskazując na homoseksualizm mistrza i androgyniczny charakter jego modeli.
Ujawniając męskie cechy w rysach Mony Lisy, Duchamp antycypował własne późniejsze eksperymenty z alter ego Rrose Sélavy, w ramach których fotografował się w kobiecych kapeluszach i futrach, stając się prekursorem współczesnych refleksji nad płcią kulturową.
“
„Moja Mona Lisa z wąsami stała się mężczyzną – nie kobietą przebraną za mężczyznę, lecz prawdziwym mężczyzną stworzonym przez prostą kreskę.”
Wieczny manifest wolności myśli
Przechowywana w zbiorach paryskiego Centre Pompidou pocztówka Duchampa pozostaje jednym z najbardziej inspirujących i prowokacyjnych obiektów w historii dwudziestowiecznej awangardy.
Dzieło to przypomina nam, że prawdziwa sztuka nie polega na ślepym oddawaniu hołdu przeszłości, lecz na odwadze zadawania pytań, burzeniu schematów i zachowaniu nieskrępowanej wolności twórczej.
Zbiory i ekspozycja
Oryginał w zbiorach muzealnych
Oryginalna praca „L.H.O.O.Q.” z 1919 roku znajduje się w stałych zbiorach Musée National d'Art Moderne w Centre Pompidou w Paryżu.
Sztuka w Twojej codzienności: Kolekcja z motywem „L.H.O.O.Q.”
Dodaj swoim wnętrzom paryskiej przekory, intelektualnego humoru i awangardowej energii dzięki kolekcji inspirowanej słynną pracą Marcela Duchampa. Wyjątkowe tekstylia dla miłośników nieszablonowych rozwiązań i historii sztuki z przymrużeniem oka.
