Marcel Duchamp stworzył „L.H.O.O.Q.” w Paryżu w 1919 roku. Wziął tanią pocztówkową reprodukcję „Mony Lisy” Leonarda da Vinci, dorysował jej ołówkiem wąsy i bródkę, a pod spodem dopisał pięć liter. Pierwsza wersja, o wymiarach 19,7 × 12,4 cm, należy do prywatnej kolekcji w Paryżu, a replikę z 1930 roku przechowuje Centre Pompidou.
Marcel Duchamp (1887–1968), L.H.O.O.Q. (1919) · kolekcja prywatna, Paryż (replika z 1930 r.: Centre Pompidou, Paryż).
Co to jest „L.H.O.O.Q.” Duchampa?
„L.H.O.O.Q.” to tak zwany ready-made poprawiony (rectified readymade). Artysta nie maluje tu niczego od zera. Bierze gotowy przedmiot, w tym wypadku reprodukcję najsłynniejszego obrazu świata, i zmienia go drobną ingerencją. Centre Pompidou opisuje pierwszą wersję po prostu jako pocztówkę „pokreśloną ołówkiem”.
Dzieło ma też drugi, opisowy tytuł: „Joconde aux moustaches”, czyli „Gioconda z wąsami”. Powstało w Paryżu, w środowisku dadaistów, którzy kpili z powagi, z jaką traktowano dawne arcydzieła. Zwykle odczytuje się je jako żart z „Mony Lisy” i z tradycyjnego podejścia do sztuki, a także jako przykład postawy „épater le bourgeois”, czyli szokowania mieszczańskiej publiczności.
ArtystaMarcel Duchamp (1887–1968)
DziełoL.H.O.O.Q. (1919)
Technikaołówek na reprodukcji „Mony Lisy” (ready-made poprawiony), 19,7 × 12,4 cm
Gdzie jest oryginałkolekcja prywatna, Paryż (replika z 1930 r.: Centre Pompidou, Paryż)
Co znaczą litery L.H.O.O.Q.?
Tytuł to gra słów. Przeczytane szybko po francusku litery brzmią jak „Elle a chaud au cul”, wulgarne określenie, które można oddać jako „jest jej gorąco w tyłek”. Sam Duchamp w późnym wywiadzie przetłumaczył je swobodnie na angielski jako „there is fire down below”, czyli „na dole płonie ogień”.
Badacze proponują też inne odczytania. Lawrence Steefel zauważył, że po angielsku litery układają się w słowo „LOOK”, czyli „patrz”. To można rozumieć jako uwagę o relacji między artystą a widzem. Wąsy i bródka na twarzy kobiety wprowadzają motyw zamiany płci. Łączy się go z Rrose Sélavy, kobiecym alter ego Duchampa. Analiza Centre Pompidou wiąże dzieło także z tekstem Zygmunta Freuda o Leonardzie.
Ile jest wersji „L.H.O.O.Q.”?
Duchamp wielokrotnie wracał do tego pomysłu. Francis Picabia opublikował własną wersję w piśmie „391”. Sam dorysował wąsy, ale zapomniał o bródce. W kwietniu 1942 roku Duchamp uzupełnił bródkę na replice Picabii i dopisał, kto co zrobił.
Według serwisu Tout-Fait powstały m.in. wersja z 1920 roku (miejsce nieznane), duża replika z 1930 roku, kolorowa reprodukcja z 1940 roku (skradziona w 1981 roku i nigdy nieodnaleziona), wersja z 1958 roku w zbiorach Antoniego Tàpiesa oraz 38 replik z 1964 roku do książki Pierre'a de Massota. Istnieje też „L.H.O.O.Q. rasée” („ogolona”), czyli zwykła, niezmieniona reprodukcja „Mony Lisy” naklejona na kartonik.
Gdzie można zobaczyć „L.H.O.O.Q.”?
Pierwsza wersja z 1919 roku jest w kolekcji prywatnej w Paryżu i nie ma stałego miejsca w muzeum. Najłatwiej zobaczyć replikę z 1930 roku, którą przechowuje Centre Pompidou w Paryżu. To rysunek grafitem na heliograwiurze, czyli na reprodukcji wykonanej techniką fotomechaniczną. Arkusz ma 61,5 × 49,5 cm, a sygnatura w prawym dolnym rogu brzmi „Marcel Duchamp (réplique / 1930)”. Praca jest w Pompidou depozytem Francuskiej Partii Komunistycznej.
Oryginał
Gdzie zobaczyć obraz „L.H.O.O.Q.”?
kolekcja prywatna, Paryż (replika z 1930 r.: Centre Pompidou, Paryż).
Pierwsza wersja z 1919 roku należy do prywatnej kolekcji w Paryżu. Replikę z 1930 roku przechowuje Centre Pompidou w Paryżu.
Co oznacza tytuł „L.H.O.O.Q.”?
Przeczytane po francusku litery brzmią jak „Elle a chaud au cul”, czyli żartobliwie wulgarne „jest jej gorąco w tyłek”. Duchamp tłumaczył to swobodnie jako „na dole płonie ogień”.
Jaką techniką wykonano „L.H.O.O.Q.”?
Duchamp dorysował ołówkiem wąsy i bródkę na taniej reprodukcji „Mony Lisy” i dopisał tytuł. To ready-made poprawiony, a nie obraz olejny.
Produkty z obrazem „L.H.O.O.Q.”
Reprodukcję obrazu drukujemy na zamówienie w naszej firmie w Wołominie – większość produktów także szyjemy. Poniżej wybrane z nich.
