Amedeo Modigliani – Naga Kobieta

Od czego zaczęła się seria aktów Modiglianiego?

Courtauld zalicza ten obraz do serii aktów, które Modigliani namalował w latach 1916–1917. Badacze, którzy w 2018 roku przeanalizowali pięć aktów artysty, uznali płótno z Londynu za pierwszy etap rozwoju tej najsłynniejszej grupy jego prac. Późniejsze akty, np. z Metropolitan Museum czy z Antwerpii, malowane są gładziej i z większą dbałością o wykończenie powierzchni.

Obraz należał do marszanda Leopolda Zborowskiego, który wspierał Modiglianiego w tych latach. Potem przeszedł przez kolekcję Léona Zamarona i wrócił do Zborowskiego. Samuel Courtauld kupił go najpóźniej w 1928 roku, a w 1932 roku przekazał go w darze Courtauld Institute.

Co widać na obrazie?

Kobieta jest pokazana w ujęciu do ud, frontalnie, z ciałem lekko wygiętym. Głowa opada na prawe ramię, oczy są zamknięte, a długie ciemne włosy spływają na plecy i pierś. Lewa ręka opiera się z tyłu o ciemnoczerwone siedzisko. Ciepła, różowopomarańczowa karnacja kontrastuje z chłodnym, niebieskozielonym tłem. Sygnatura „modigliani” jest w lewym górnym rogu.

Courtauld zwraca uwagę na wydłużoną głowę, która wiąże się z rzeźbą egipską, afrykańską i oceaniczną. Modigliani studiował takie rzeźby w paryskim muzeum etnograficznym. Muzeum podkreśla też zarumienioną twarz, wydrapane w farbie pasma włosów i surowy sposób malowania, inny niż gładko wykończone akty salonowe tamtych lat. Pokazanie owłosienia łonowego było wtedy szokujące.

Co odkryli konserwatorzy?

Badania techniczne opisane w „Tate Papers” pokazały, że płótno najpierw pokryto grubą warstwą kleju, potem bladą niebieskozieloną farbą, a na niej położono niebieskoszary grunt. Ten chłodny podkład w wielu miejscach zostawiono odsłonięty wokół konturów postaci, przez co ciepła karnacja wydaje się jeszcze żywsza.

Ciało modelki Modigliani zaczął malować krótkimi, rozczapierzonymi pociągnięciami pędzla, które dobrze widać na zdjęciu rentgenowskim. Brodawki piersi zaznaczył plamkami przezroczystej czerwieni na jeszcze mokrej farbie. Najciekawsza jest zmiana pozy. Malarz zamalował niebieską farbą tła mokry jeszcze fragment prawej ręki modelki, by odsłonić linię talii i biodra.

Gdzie można zobaczyć oryginał?

Obraz należy do Courtauld Gallery w Londynie (Samuel Courtauld Trust, nr inw. P.1932.SC.271). To olej na płótnie o wymiarach 92,4 × 59,8 cm. Według strony muzeum wisi w LVMH Great Room na trzecim poziomie galerii. Był wypożyczany na ważne wystawy Modiglianiego, m.in. „Modigliani and his Models” w Royal Academy of Arts (2006), retrospektywę w Tate Modern (2017–2018) i „Modigliani: Modern Gazes” w Museum Barberini w Poczdamie (2024).