Amedeo Modigliani – Siedzący akt

W jakich okolicznościach powstał „Siedzący akt”?

KMSKA opisuje obraz jako część serii aktów, które Modigliani malował w latach 1916–1919 na prośbę swojego przyjaciela, mecenasa i marszanda Leopolda Zborowskiego. Pozowały mu zarówno zawodowe modelki, jak i prostytutki. Muzeum nie podaje, kto pozował do tego obrazu.

Galeria opisuje akty leżące jako jawnie erotyczne, a akty siedzące jako nieco bardziej powściągliwe i częściej okryte. Do tej drugiej grupy należy obraz z Antwerpii. Flamandzka Kolekcja Sztuki zwraca uwagę, że kobieta siedzi w nieokreślonym wnętrzu. Brak kontekstu sprawia, że nie da się jej odczytać jako postaci literackiej, mitologicznej czy alegorycznej.

Co przedstawia obraz?

Kobieta siedzi na ziemi, na tkaninie w drobny wzór, z ugiętymi nogami ułożonymi na bok. Ręce opiera po obu stronach ciała. Na kolanach ma biały ręcznik, a głowę lekko przekrzywia i patrzy w bok. Długie, ciemnobrązowe włosy spadają jej na ramiona. W lewym dolnym rogu widać fragment niebieskiej miski. Według muzeum ręcznik i miska sugerują, że kobieta jest w trakcie toalety.

Ciepłe, pomarańczoworóżowe ciało jest jedynym jasnym elementem obrazu, na tle ciemnych płaszczyzn ochry i czerwonego brązu. KMSKA zauważa, że to stosunkowo powściągliwy wizerunek jak na Modiglianiego: szyja jest krótsza, a głowa mniej owalna niż w jego typowych portretach. Sygnatura „modigliani” jest w prawym górnym rogu.

Czym ten obraz różni się technicznie od innych aktów?

„Siedzący akt” z Antwerpii był jednym z pięciu aktów Modiglianiego szczegółowo zbadanych przez konserwatorów, a wyniki opisano w „Burlington Magazine” (2018) i w „Tate Papers”. Płótno jest grubiej tkane niż w późniejszych aktach z MoMA czy Barnes Foundation. Ma biały, fabryczny grunt z dodatkową warstwą zagruntowania, podczas gdy pięć innych badanych aktów z lat 1916–1917 ma niebieskoszary podkład.

W kilku miejscach Modigliani położył na karnację niebieskoszarą farbę, naśladującą kolor takiego podkładu. W ten sposób wzmocnił na przykład linię nosa. Badacze uważają, że ten obraz łączy dwie fazy jego twórczości: akty na niebieskoszarych gruntach i późniejsze akty na białych gruntach. Ciało malował najpierw krótkimi, rozczapierzonymi pociągnięciami pędzla, a potem wygładzał powierzchnię farby.

Jak obraz trafił do Antwerpii i gdzie go zobaczyć?

Państwo belgijskie kupiło obraz w 1926 roku. Wtedy wpływowe pismo „Sélection” skomentowało zakup sceptycznie: nie jest to jedno z najbardziej udanych dzieł Modiglianiego, ale zawsze lepiej mieć takiego Modiglianiego niż żadnego. Dziś obraz należy do KMSKA (nr inw. 2060). To olej na płótnie o wymiarach 114,5 × 71,5 cm. Według strony Flamandzkiej Kolekcji Sztuki jest obecnie eksponowany w muzeum w Antwerpii.