Franz Marc namalował „Lisy” (Die Füchse) w 1913 roku. Obraz pokazuje rude lisy rozbite na kanciaste, barwne płaszczyzny, przez które zwierzęta zlewają się z otoczeniem. Przez sześćdziesiąt lat płótno należało do miejskich zbiorów Düsseldorfu, a od 2022 roku, po zwrocie spadkobiercom dawnego właściciela i sprzedaży na aukcji, jest w kolekcji prywatnej.
Franz Marc (1880–1916), Lisy (1913) · kolekcja prywatna.
Jak powstały „Lisy”?
Obraz powstał w 1913 roku, w najbardziej intensywnym okresie twórczości Marca. Od 1910 roku malarz mieszkał z Marią Franck w Sindelsdorfie, wsi na przedgórzu Alp Bawarskich, a w 1911 roku razem z Wasilijem Kandinskim założył krąg „Der Blaue Reiter” (Błękitny Jeździec). Muzeum Lenbachhaus w Monachium zwraca uwagę, że najważniejsze dzieła Marca powstały w krótkim czasie, między 1911 a 1914 rokiem.
Jesienią 1912 roku, po wystawie Sonderbundu w Kolonii, Marc pojechał z Augustem Macke do Paryża i poznał Roberta Delaunaya. Barwny, „orficzny” kubizm Delaunaya oraz rytmiczne rozczłonkowanie form u włoskich futurystów mocno go zainspirowały. Od Delaunaya przejął jednak tylko niektóre środki stylistyczne, a nie cały program. „Lisy” są przykładem tego nowego języka: ciało zwierzęcia nie jest już zamkniętą bryłą, tylko układem ostrych, przenikających się pól.
ArtystaFranz Marc (1880–1916)
DziełoLisy (1913) Die Füchse
Technikaolej na płótnie, 88 × 66 cm
Gdzie jest oryginałkolekcja prywatna
Co dokładnie widać na obrazie?
Na pionowym płótnie widać dwa lisy ułożone jeden nad drugim. Górny ma głowę skierowaną w dół, z przymkniętymi oczami, dolny trzyma pysk poziomo i zwraca go w prawo. Rude futro malarz zbudował z odcieni czerwieni i oranżu, a pyski i piersi zaznaczył jasnymi, białymi akcentami. Wokół są chłodne płaszczyzny szarości, fioletu, błękitu i zieleni oraz ciemne ukośne linie, które przecinają sylwetki zwierząt.
Granica między lisem a tłem jest celowo zatarta. Trudno powiedzieć, gdzie kończy się zwierzę, a zaczyna las czy skała. Krystaliczną budowę kompozycji porównuje się do średniowiecznych witraży. Obraz namalowano olejem na płótnie o wymiarach 88 × 66 cm.
Dlaczego Marc malował głównie zwierzęta?
Mniej więcej od 1909 roku Marc dążył do tzw. „animalizacji sztuki” (Animalisierung der Kunst). Liniami i rytmem chciał pokazać wewnętrzne życie zwierzęcia i jego harmonię z otoczeniem. Lenbachhaus opisuje, że w dojrzałej twórczości malarz niemal całkowicie poświęcił się przedstawieniom zwierząt i nadał im silny wymiar symboliczny.
Zwierzęta miały dla Marca czystość, której szukał w sztuce. Łączyło się to z jego dążeniem do duchowości i „oczyszczenia” malarstwa. W „Lisach” widać to w samej formie: zwierzęta nie stoją na tle krajobrazu, tylko są jego częścią.
Losy obrazu: od kolekcji Grawiego do aukcji w Londynie
W 1928 roku obraz kupił Kurt Grawi, niemiecki przedsiębiorca i kolekcjoner żydowskiego pochodzenia. Po dojściu nazistów do władzy jego firmę przejęli w 1935 roku nieżydowscy właściciele. Po nocy kryształowej w 1938 roku Grawi trafił do obozu Sachsenhausen, a w 1939 roku wyemigrował z rodziną do Chile. „Lisy” sprzedano w Nowym Jorku, by sfinansować ucieczkę. Obraz przeszedł przez galerię Nierendorf i należał do Williama i Charlotte Dieterle. W 1961 roku nabył go przedsiębiorca Helmut Horten, który rok później podarował go miejskim zbiorom Düsseldorfu.
Spadkobiercy Grawiego wystąpili o zwrot w 2017 roku. W 2021 roku niemiecka Komisja Doradcza do spraw dóbr kultury zagrabionych przez nazistów zaleciła restytucję, a rada miasta zgodziła się na nią w kwietniu 2021 roku. Obraz oddano rodzinie 11 stycznia 2022 roku. Już 1 marca 2022 roku „Lisy” trafiły na wieczorną aukcję Christie's w Londynie i zostały sprzedane za ponad 42,6 mln funtów, przy szacunku około 35 mln funtów. Nabywca nie został ujawniony, dlatego obrazu nie można dziś zobaczyć w muzeum.
Najczęstsze pytania
Gdzie można zobaczyć oryginał „Lisów” Franza Marca?
Obecnie nigdzie publicznie. Od aukcji w Christie's w marcu 2022 roku obraz jest w kolekcji prywatnej, a nabywca nie został ujawniony.
Dlaczego „Lisy” nie wiszą już w Museum Kunstpalast w Düsseldorfie?
Miasto zwróciło obraz w styczniu 2022 roku spadkobiercom Kurta Grawiego, prześladowanego przez nazistów kolekcjonera. Wcześniej zaleciła to niemiecka komisja doradcza do spraw zagrabionych dzieł.
Kiedy i jaką techniką powstał obraz?
Marc namalował „Lisy” w 1913 roku. To obraz olejny na płótnie o wymiarach 88 × 66 cm.
Produkty z obrazem „Lisy”
Reprodukcję obrazu drukujemy na zamówienie w naszej firmie w Wołominie – większość produktów także szyjemy. Poniżej wybrane z nich.
