Hilma af Klint – Ewolucja, No. 13

Kiedy powstała seria „Ewolucja”?

Seria powstała w 1908 roku, pod koniec pierwszego etapu pracy nad „Obrazami do świątyni”. Według fundacji artystki w 1908 roku af Klint namalowała „Ewolucję” i trzy inne serie, a do kwietnia tego roku pierwsza część cyklu liczyła już 111 obrazów. Potem nastąpiła kilkuletnia przerwa, a pracę nad cyklem artystka podjęła ponownie w 1912 roku.

Guggenheim Museum Bilbao podaje, że af Klint pracowała wtedy bez przerwy i kończyła jedno płótno mniej więcej co trzy dni. W tym okresie rzadko pokazywała prace poza swoim kręgiem. Wyjątkiem było zaproszenie do pracowni w Sztokholmie Rudolfa Steinera, wówczas przywódcy niemieckiego Towarzystwa Teozoficznego. Artystka poznała go na jego wykładzie w Sztokholmie w marcu 1908 roku.

Co przedstawia „Ewolucja nr 13”?

Obraz jest poziomy. Środek zajmuje duże koło obwiedzione grubym czarnym pierścieniem, który u góry ma formę przypominającą głowę węża. Wnętrze koła wypełnia jasnoróżowy kształt podobny do kwiatu, podzielony białymi liniami na ćwiartki. Rozmieszczono na nim drobne figury: czarny prostokąt, niebieski trójkąt, sierp i barwne owale w kolorach niebieskim, brązowym, czerwonym i czarnym.

Tło jest podzielone na jasnobłękitne i ochrowe pola, a dolną część obrazu wypełnia czerń. Po bokach koła widać miękkie, organiczne formy w kolorach pomarańczu i brązu oraz cienkie spiralne linie. Pod kołem artystka umieściła symetryczny biały kształt przypominający skrzydła, otoczony ornamentalnymi zawijasami.

W katalogach wystaw obraz występuje pod pełną nazwą „The Evolution, The WUS/Seven-Pointed Star Series, Group VI, No. 13”, czyli z oznaczeniem serii WUS, nazywanej też serią Siedmioramiennej Gwiazdy.

Jak rozumieć tytuł „Ewolucja”?

Tytuł nie odnosi się wprost do teorii Darwina. Muzeum w Bilbao zaznacza, że darwinizm nie był głównym źródłem ujęcia tematu. Af Klint była bliżej poglądów Steinera i teozofii, według których ewolucja to proces duchowy, w którym dusza rozwija się i zbliża do boskości. Moderna Museet opisuje serię jako opowieść o tym, jak świat i materia wyłoniły się z ducha.

W obrazach serii pojawiają się zarówno formy abstrakcyjne, jak i motywy symboliczne zaczerpnięte z ikonografii chrześcijańskiej i teozofii. Muzeum w Bilbao zauważa też, że formalnie wyróżnia je mniejsza liczba swobodnie prowadzonych linii.

Gdzie można zobaczyć obraz?

„Ewolucja nr 13” należy do Fundacji Hilmy af Klint w Sztokholmie i ma w jej katalogu numer HaK 081. Prace artystki są stale prezentowane w Moderna Museet w Sztokholmie, z którym fundacja ma długoterminową umowę o współpracy. Poszczególne obrazy często wyjeżdżają jednak na wystawy, więc nie ma gwarancji, że ten konkretny będzie akurat pokazywany.