Martwa natura vanitas – Vanitas Still Life (ok. 1665–1670)
Jan van Kessel starszy, antwerpski malarz kwiatów i owadów, namalował tę niewielką martwą naturę vanitas około 1665–1670 roku. Obraz pokazuje ludzką czaszkę wśród róż, klepsydrę i bańki mydlane. Oryginał, olej na miedzi, należy do National Gallery of Art w Waszyngtonie.
Jan van Kessel starszy (1626–1679), Martwa natura vanitas (ok. 1665–1670) · National Gallery of Art, Waszyngton.
Kim był Jan van Kessel starszy?
Jan van Kessel starszy został ochrzczony w Antwerpii 5 kwietnia 1626 roku i zmarł tam 17 kwietnia 1679 roku. Był wnukiem Jana Brueghla starszego. Malarstwa uczył się u Simona de Vos, a także u ojca i u wuja, Jana Brueghla młodszego.
W 1644 roku wstąpił do antwerpskiej gildii św. Łukasza jako malarz kwiatów. Malował głównie małe obrazy na miedzianych płytkach, które pozwalały uzyskać bardzo gładką, szczegółową powierzchnię. Znany jest przede wszystkim ze studiów owadów i martwych natur z kwiatami.
ArtystaJan van Kessel starszy (1626–1679)
DziełoMartwa natura vanitas (ok. 1665–1670) Vanitas Still Life
Technikaolej na miedzi, 20,3 × 15,2 cm
Gdzie jest oryginałNational Gallery of Art, Waszyngton
Co widać na obrazie?
Na kamiennym blacie, na tle ciemnej ściany, stoi ludzka czaszka z jasnym, plecionym wiankiem. Za nią i obok niej rosną gałązki róż w odcieniach różu, czerwieni i bieli, a niżej zwisają niebieskie kwiaty powoju. Po prawej stronie stoi klepsydra w czerwonej oprawie, obok małe szklane naczynie z wodą. Nad klepsydrą unoszą się przezroczyste bańki mydlane.
Malarz dodał też drobne zwierzęta: motyle w powietrzu, ćmę i małego czerwonego owada na krawędzi blatu oraz gąsienicę na jego boku. Obraz jest bardzo mały, ma 20,3 na 15,2 cm. Na przedniej krawędzi stołu, pośrodku, widnieją inicjały „I.V.K.”, którymi artysta sygnował pracę.
Co oznaczają czaszka, klepsydra i bańki mydlane?
Vanitas to rodzaj martwej natury, który ma przypominać o przemijaniu. Nazwa pochodzi od łacińskich słów z Księgi Koheleta: „marność nad marnościami i wszystko marność”. W XVII wieku ten typ obrazu był bardzo popularny wśród malarzy niderlandzkich.
W tradycyjnej symbolice vanitas czaszka jest bezpośrednim przypomnieniem o śmierci, a klepsydra o upływie czasu. Bańki mydlane oznaczają kruchość życia, a cięte kwiaty jego przemijanie. Róże kojarzono z ziemską miłością, która również jest ulotna. Motyl i gąsienica mogły mieć sens przeciwny, bo wiązano je z duszą i zmartwychwstaniem. To odczytanie wynika z konwencji gatunku, a nie z komentarza samego malarza.
Motyw baniek mydlanych pojawia się też w innych pracach van Kessela. W Luwrze znajduje się obraz „Bańki mydlane”, namalowany wspólnie z Davidem Teniersem młodszym, w którym młodzieniec puszczający bańki jest symbolem próżności i przemijania.
Gdzie można zobaczyć obraz?
Obraz należy do National Gallery of Art w Waszyngtonie (numer inwentarzowy 1995.74.2). Według danych muzeum w 1968 roku kupili go Maida i George Abrams z Newton w stanie Massachusetts, a w 1995 roku przekazali go waszyngtońskiej galerii. Wcześniej obraz był w posiadaniu Adelson Gallery w Bostonie.
Muzeum datuje dzieło na około 1665–1670 rok. Obraz był pokazywany m.in. na wystawie „From Botany to Bouquets: Flowers in Northern Art” w National Gallery of Art w 1999 roku.
