Judith Leyster namalowała swój „Autoportret” około 1630 roku w Haarlemie. Przedstawiła się przy sztaludze, z paletą i pędzlami, w chwili gdy odwraca się do widza. Obraz należy do National Gallery of Art w Waszyngtonie.
Judith Leyster (1609–1660), Autoportret (ok. 1630) · National Gallery of Art, Waszyngton.
Kiedy i po co powstał autoportret Judith Leyster?
National Gallery of Art i Wikidata datują obraz na około 1630 rok. Leyster miała wtedy około dwudziestu lat i pracowała w rodzinnym Haarlemie. Najpóźniej w 1633 roku została przyjęta do haarlemskiej gildii św. Łukasza jako samodzielna mistrzyni, co w tamtych czasach rzadko zdarzało się kobietom.
Część badaczy przypuszcza, że autoportret był jej pracą przedstawioną gildii przy staraniu się o tytuł mistrzowski. Pewne jest, że obraz pokazuje ją dokładnie tak, jak chciała być postrzegana: jako zawodową malarkę, która zna się na swoim fachu.
Status mistrzyni miał praktyczne znaczenie. W ciągu dwóch lat od wejścia do gildii Leyster miała trzech uczniów. Gdy jeden z nich przeszedł bez zgody gildii do pracowni Fransa Halsa, malarka pozwała go przed gildią. Hals zapłacił grzywnę, a matka ucznia oddała jej połowę żądanej kwoty. Sama Leyster również została ukarana, bo wcześniej nie zarejestrowała ucznia w gildii.
ArtystaJudith Leyster (1609–1660)
DziełoAutoportret (ok. 1630) Self-Portrait
Technikaolej na płótnie, 74,6 × 65,1 cm
Gdzie jest oryginałNational Gallery of Art, Waszyngton
Co widać na autoportrecie?
Malarka siedzi przy sztaludze, lekko odwrócona w stronę widza. Ma rozchylone usta, jakby właśnie zaczynała mówić. Przedramię opiera o oparcie krzesła, w lewej ręce trzyma paletę i pęk pędzli, a w prawej pędzel uniesiony nad płótnem. National Gallery of Art opisuje tę scenę jako wczesne „selfie”: Leyster przerywa pracę, żeby nawiązać kontakt z oglądającym.
Ubrana jest w ciemną, odświętną suknię z jedwabnymi rękawami i dużym koronkowym kołnierzem. Badacze zwracają uwagę, że w takim stroju raczej nie malowała na co dzień. Strój podkreśla jej pozycję, a nie warunki pracy w pracowni.
Kim jest skrzypek na sztaludze?
Na sztaludze stoi niedokończony obraz roześmianego skrzypka. To typowy motyw scen rodzajowych, z których Leyster była znana. Ta sama postać pojawia się w jej obrazie „Wesołe trio”. Pokazując ją na autoportrecie, malarka prezentowała jednocześnie siebie i swoją specjalność.
Badania obrazu przyniosły dodatkową informację. Według badaczki Frimy Fox Hofrichter zdjęcia rentgenowskie pokazują, że w miejscu skrzypka pierwotnie znajdował się portret młodej kobiety. Leyster zmieniła więc zamysł w trakcie pracy i zamiast portretu umieściła na sztaludze scenę rodzajową.
Dlaczego obraz przypisywano Fransowi Halsowi i gdzie jest dziś?
Przez długi czas autoportret uchodził za dzieło Fransa Halsa. Jako praca Halsa pokazywano go jeszcze w latach trzydziestych XX wieku, m.in. na wystawie Halsa w Haarlemie w 1937 roku. Obecne przypisanie Leyster utrwaliło się, gdy w 1949 roku obraz trafił do National Gallery of Art w Waszyngtonie.
Muzeum przechowuje go pod numerem inwentarzowym 1949.6.1. To olej na płótnie o wymiarach 74,6 na 65,1 cm. Autoportret był pokazywany na ważnych wystawach poświęconych malarce, m.in. w Haarlemie i Worcester w 1993 roku oraz w Waszyngtonie i Haarlemie w latach 2009–2010, z okazji czterechsetlecia jej urodzin.
