Mona Lisa (Gioconda) – Ritratto di Lisa Gherardini (La Gioconda) (ok. 1503–1519)
Leonardo da Vinci zaczął malować „Mona Lisę” we Florencji około 1503 roku i pracował nad nią jeszcze przez wiele lat. To portret Lisy Gherardini, żony florenckiego kupca Francesca del Giocondo, namalowany olejem na desce topolowej. Oryginał należy do Luwru w Paryżu.
Leonardo da Vinci (1452–1519), Mona Lisa (Gioconda) (ok. 1503–1519) · Luwr, Paryż.
Kim była Mona Lisa i kto zamówił portret?
Tradycyjnie uważa się, że portret przedstawia Lisę Gherardini, żonę Francesca del Giocondo, kupca jedwabiu z Florencji. Od jego nazwiska pochodzi drugi tytuł obrazu: „Gioconda”, po francusku „La Joconde”. Giorgio Vasari w biografii Leonarda z 1550 roku napisał, że malarz podjął się portretu na zlecenie Francesca.
Ważnym dowodem jest notatka na marginesie wydania dzieła Cycerona z 1477 roku, odnaleziona w 2005 roku w bibliotece uniwersytetu w Heidelbergu. Jej autor, florentczyk Agostino Vespucci, zapisał w październiku 1503 roku, że Leonardo pracuje właśnie nad portretem Lisy del Giocondo. Luwr podaje, że obraz został zaczęty około 1503 roku, a Leonardo długo zatrzymał go przy sobie i nigdy nie oddał zamawiającemu.
ArtystaLeonardo da Vinci (1452–1519)
DziełoMona Lisa (Gioconda) (ok. 1503–1519) Ritratto di Lisa Gherardini (La Gioconda)
Technikaolej na desce topolowej, 79,4 × 53,4 cm
Gdzie jest oryginałLuwr, Paryż
Co przedstawia obraz i na czym polega sfumato?
Kobieta siedzi w ujęciu do połowy postaci, lekko obrócona, z dłońmi złożonymi na poręczy krzesła. Patrzy na widza i delikatnie się uśmiecha. Za nią rozciąga się rozległy, zamglony krajobraz z górami, krętymi drogami, wodą i mostem w oddali. Linia horyzontu biegnie na wysokości jej oczu.
Leonardo stosował technikę sfumato, czyli bardzo miękkie przejścia między światłem a cieniem, bez wyraźnych konturów. Najlepiej widać to w kącikach ust i oczu, dlatego wyraz twarzy wydaje się niejednoznaczny. Na obrazie nie widać wyraźnie brwi ani rzęs. Badacz Pascal Cotte twierdził w 2007 roku, że pierwotnie były namalowane i zniknęły, być może przy dawnym czyszczeniu.
Jak „Mona Lisa” trafiła do Francji?
Leonardo nigdy nie przekazał portretu rodzinie del Giocondo. Według Luwru obraz bardzo prawdopodobnie trafił do kolekcji króla Francji Franciszka I w 1518 roku.
Dzieło przez wieki należało do kolekcji królów Francji. Krótko wisiało w sypialni Napoleona w pałacu Tuileries, a od 1797 roku jest zwykle wystawiane w Luwrze. Należy do państwa francuskiego.
Kradzież z 1911 roku i dalsze losy obrazu
21 sierpnia 1911 roku obraz ukradł z Luwru Vincenzo Peruggia, pracownik muzeum. Uważał, że dzieło powinno wrócić do Włoch. Został zatrzymany, gdy próbował sprzedać obraz dyrektorowi Galerii Uffizi we Florencji, Giovanniemu Poggiemu. Po krótkiej prezentacji we Włoszech „Mona Lisa” wróciła do Luwru 4 stycznia 1914 roku.
Od ataku w 1956 roku obraz chroni kuloodporna szyba, a dziś wisi w klimatyzowanej gablocie. Kilka razy opuszczał Paryż: na przełomie 1962 i 1963 roku pokazano go w Nowym Jorku i Waszyngtonie, a w 1974 roku w Tokio i Moskwie. Oryginał można zobaczyć w Luwrze, w skrzydle Denon.
