Leonardo da Vinci – Zbawiciel świata

Co przedstawia „Salvator Mundi”?

Chrystus jest pokazany frontalnie, do połowy postaci, w niebieskiej szacie skrojonej według renesansowej mody. Prawą dłoń unosi w geście błogosławieństwa, a w lewej trzyma przezroczystą kryształową kulę, symbol nieba. Postać wyłania się z ciemnego tła.

Typ przedstawienia „Zbawiciela świata” wywodzi się ze sztuki bizantyjskiej. Rozwinął się w malarstwie północnej Europy, zanim przyjął się we Włoszech. Obraz namalowano olejem na desce z drewna orzechowego i ma około 65,7 na 45,7 cm.

Czy obraz namalował Leonardo da Vinci?

Atrybucja obrazu budzi spory. Za autorstwem Leonarda opowiedzieli się m.in. Martin Kemp i Luke Syson, a obraz pokazano jako dzieło mistrza na wystawie w National Gallery w Londynie (listopad 2011 – luty 2012). Za atrybucją przemawia też publikacja Luwru z 2019 roku.

Inni badacze są ostrożniejsi. Carmen Bambach uważa, że większość powierzchni namalował Giovanni Antonio Boltraffio, a Leonardo tylko niektóre partie. Matthew Landrus przypisuje obraz Bernardinowi Luiniemu, a Frank Zöllner zwraca uwagę na rozległe restauracje. Badania w podczerwieni ujawniły, że kciuk błogosławiącej dłoni był pierwotnie ustawiony inaczej. Zwolennicy atrybucji traktują tę zmianę jako argument, że nie jest to kopia.

Dlaczego kula nie zniekształca obrazu?

Prawdziwa kryształowa kula powinna odwracać i zniekształcać to, co widać przez nią. Na obrazie tak się nie dzieje, co bywa używane w sporze o autorstwo. Walter Isaacson uważa to za świadomą decyzję, która miała nadać kuli cudowny charakter. Martin Kemp zwraca z kolei uwagę na podwójny kontur dłoni za kulą, który wiąże z podwójnym załamaniem światła w krysztale. To interpretacje, a nie rozstrzygnięte fakty.

Jakie były losy obrazu i gdzie jest dziś?

W 1649 roku obraz był w zbiorach króla Anglii Karola I. Po jego straceniu sprzedano go w 1651 roku, ale po 1660 roku wrócił do Karola II. W 1763 roku poszedł na aukcję i ślad po nim się urwał. Około 1900 roku kupił go kolekcjoner Francis Cook jako dzieło Luiniego, a w 1958 roku sprzedano go za 45 funtów jako pracę Boltraffia.

W 2005 roku marszandzi Robert Simon i Alexander Parish kupili obraz na aukcji w Nowym Orleanie, gdzie opisano go jako dzieło „według Leonarda”. Po restauracji i badaniach trafił w 2013 roku do Dmitrija Rybołowlewa. 15 listopada 2017 roku dom aukcyjny Christie's w Nowym Jorku sprzedał go za 450,3 mln dolarów, najwyższą cenę zapłaconą za obraz na aukcji. Według doniesień właścicielem jest saudyjski następca tronu Muhammad ibn Salman. Planowany pokaz w Luwrze Abu Zabi w 2018 roku odwołano, a obraz nie jest dostępny dla publiczności.