Michalina Janoszanka namalowała „Motyla” temperą na szkle w latach 20. XX wieku. Obraz przedstawia dużego, ozdobnego motyla lecącego nad wodą obok rozłożystego drzewa, na czarnym, nocnym tle. Należy do zbiorów Muzeum Narodowego w Krakowie (nr inw. MNK IV-Mal-324).
Michalina Janoszanka (1889–1952), Motyl (ok. 1920–1929) · Muzeum Narodowe w Krakowie, Kraków.
Kiedy powstał „Motyl”?
Dokładna data nie jest znana. Opis udostępniony przez Muzeum Narodowe w Krakowie datuje obraz na lata 1920–1929. To okres, w którym obrazy na szkle Janoszanki zwracały uwagę krytyków i publiczności na wystawach.
Jej obrazy na szkle ciekawiły Jacka Malczewskiego, który był przyjacielem rodziny i opiekunem jej artystycznych początków. We wspomnieniach Janoszanka przytacza jego pytania: „Jak ty to, duszo miła, robisz, że to wygląda tak pracowicie wykonane, jakbyś rok robiła jeden obraz?” oraz „Że też takie czyste kolory, Michalino, umiesz kłaść”.
ArtystaMichalina Janoszanka (1889–1952)
DziełoMotyl (ok. 1920–1929)
Technikatempera na szkle
Gdzie jest oryginałMuzeum Narodowe w Krakowie, Kraków
Co widać na obrazie „Motyl”?
Lewą część kompozycji zajmuje gruby pień drzewa. Słoje kory artystka narysowała złotymi, koncentrycznymi liniami. Z góry zwisają złotobrązowe liście przypominające liście kasztanowca. U stóp drzewa i wśród gałęzi rosną fantazyjne kwiaty z fioletowymi środkami, a w lewym dolnym rogu dwa duże kwiaty w kolorze bladoniebieskim.
Po prawej stronie rozciąga się srebrzysta tafla wody, nad którą leci motyl. Jego skrzydła są niebieskie i złote, pokryte drobnym ornamentem z kwiatowych motywów, łusek i kropek. Przez cały obraz przebiegają cienkie, białe linie, a przy brzegu rosną rośliny o liściach zdobionych kropkami. Całość rozgrywa się na czarnym tle, jak nocą.
Jak Janoszanka malowała na szkle?
Obrazy na szkle maluje się na odwrocie szyby, a ogląda przez szkło. Kolejność pracy jest odwrócona: to, co w gotowym obrazie ma być na wierzchu, maluje się najpierw, a tło na końcu. Wymaga to warstwowego nakładania farby i dokładnie przemyślanej kompozycji.
Anna Litwin, która w krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych bada obrazy na szkle Janoszanki, zwraca uwagę, że w wielu z nich problemem konserwatorskim jest przyczepność farby do szkła, głównie w obszarze czarnego tła. Takie tło ma właśnie „Motyl”.
Malarstwo na szkle ma długą tradycję. The Public Domain Review przypomina, że technika ta wywodzi się z XV-wiecznych Włoch, a w Europie Wschodniej często służyła do wykonywania obrazów dewocyjnych i ikon. W Polsce kojarzy się ją głównie ze sztuką ludową. Anna Litwin podkreśla, że Janoszanka była wykształconą artystką i profesjonalną przedstawicielką tej techniki.
Gdzie można zobaczyć „Motyla”?
Obraz należy do Muzeum Narodowego w Krakowie i ma numer inwentarzowy MNK IV-Mal-324. Sąsiednie numery mają dwa inne obrazy na szkle tej artystki w tym muzeum: „Zima” (IV-Mal-325) i „Wiosna” (IV-Mal-326).
Cyfrowa reprodukcja udostępniona przez muzeum jest w domenie publicznej i znajduje się w Wikimedia Commons. W 2025 roku „Motyla” pokazał magazyn The Public Domain Review w eseju o obrazach na szkle Janoszanki.
