Michalina Janoszanka namalowała „Wiosnę” temperą na szkle w Krakowie, przed 1926 rokiem. Obraz przedstawia żabę siedzącą nad stawem z białymi liliami wodnymi, w baśniowym lesie pod różowym niebem. Należy do Muzeum Narodowego w Krakowie (nr inw. MNK IV-Mal-326).
Michalina Janoszanka (1889–1952), Wiosna (przed 1926) · Muzeum Narodowe w Krakowie, Kraków.
Co przedstawia „Wiosna”?
Na pierwszym planie, po prawej stronie, siedzi duża żaba o okrągłych oczach. Jej skórę pokrywa wzór z kropek i złotych linii. U jej stóp rosną małe czerwone grzyby z białymi kropkami. Po lewej rozciąga się ciemny staw, a na nim pływają liście ze złotym obrysem i białe kwiaty lilii wodnych.
Wokół stawu stoją drzewa o pniach w biało-niebieskie pasy, nakrapiane złotem. Ich korzenie rozchodzą się płasko po brzegu. Z góry zwisają długie sznury niebieskich kwiatów w kształcie dzwonków. Niebo jest różowo-czerwone, a na horyzoncie widać małe palmy. Przy brzegach rosną paprocie i inne rośliny o ozdobnych liściach.
ArtystaMichalina Janoszanka (1889–1952)
DziełoWiosna (przed 1926)
Technikatempera na szkle, 48,5 × 53 cm
Gdzie jest oryginałMuzeum Narodowe w Krakowie, Kraków
Jak powstała „Wiosna”?
Muzeum Narodowe w Krakowie datuje obraz na czas przed 1926 rokiem i podaje Kraków jako miejsce powstania. Technika to malowanie temperą na bezbarwnym szkle. Szyba ma 48,5 × 53 cm, a cały obiekt w ramie 60 × 64 cm przy głębokości 4,7 cm. Wśród materiałów muzeum wymienia też drewno.
Obrazy na szkle maluje się na odwrocie szyby i ogląda przez szkło. Artysta pracuje w odwrotnej kolejności niż zwykle: to, co ma być na wierzchu, maluje najpierw, a tło na końcu. Janoszanka łączyła w tej technice intensywne kolory ze złotymi konturami i drobnymi kropkami, które widać na pniach drzew i na skórze żaby.
Muzeum klasyfikuje „Wiosnę” w dziale rzemiosła artystycznego, w poddziale malarstwa na szkle. Obraz trafił do zbiorów jako dar.
Kim była Michalina Janoszanka?
Michalina Janoszanka urodziła się w Rzeszowie, ale jej życie i twórczość związane były z Krakowem. Dziś najczęściej kojarzy się ją jako modelkę z obrazów Jacka Malczewskiego. Była jednak wykształconą malarką i polską przedstawicielką profesjonalnego malarstwa na szkle, rozpatrywanego dotąd głównie w kategoriach sztuki ludowej.
Jej twórczość jest wciąż słabo opracowana. W Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie Anna Litwin przygotowuje rozprawę doktorską o życiu artystki i o technice jej obrazów na szkle. Bada m.in. pigmenty i spoiwa, których używała Janoszanka.
Gdzie można zobaczyć „Wiosnę”?
Oryginał należy do Muzeum Narodowego w Krakowie. W 2025 roku obraz pokazano na wystawie „Co babie do pędzla! Artystki polskie 1850–1950” w Muzeum Narodowym w Lublinie.
Muzeum udostępniło cyfrową reprodukcję „Wiosny” w domenie publicznej. Obraz trafił też do eseju The Public Domain Review o obrazach na szkle Janoszanki.
