Piet Mondrian namalował „Broadway Boogie Woogie” w latach 1942–1943 w Nowym Jorku, dokąd przeniósł się w 1940 roku. Obraz łączy dwa źródła inspiracji: siatkę ulic Manhattanu i muzykę boogie-woogie. Oryginał należy do Museum of Modern Art (MoMA) w Nowym Jorku.
Piet Mondrian (1872–1944), Broadway Boogie Woogie (1942–1943) · Museum of Modern Art, Nowy Jork.
Jak Mondrian trafił do Nowego Jorku?
Przez większość lat dwudziestych i trzydziestych Mondrian mieszkał w Paryżu. We wrześniu 1938 roku, w obliczu narastającego faszyzmu, przeniósł się do Londynu. Po inwazji na Holandię i upadku Paryża w 1940 roku wyjechał dalej. 23 września 1940 roku wypłynął do Nowego Jorku, gdzie spędził ostatnie lata życia.
Nowy Jork szybko stał się dla niego tematem. Mondrian polubił uporządkowaną, regularną architekturę miasta. Pokochał też boogie-woogie, afroamerykańską odmianę bluesa. Oba te doświadczenia trafiły do „Broadway Boogie Woogie”.
ArtystaPiet Mondrian (1872–1944)
DziełoBroadway Boogie Woogie (1942–1943)
Technikaolej na płótnie, 127 × 127 cm
Gdzie jest oryginałMuseum of Modern Art, Nowy Jork
Co przedstawia „Broadway Boogie Woogie”?
Obraz jest abstrakcyjny, ale łatwo dostrzec w nim plan miasta. Białe tło przecinają żółte pasy poziome i pionowe, jak ulice i aleje Manhattanu. Pasy nie są jednolite: składają się z krótkich odcinków żółci, czerwieni, błękitu i szarości. Między nimi leżą większe prostokąty, czasem z mniejszym kwadratem innego koloru w środku.
To duża zmiana w porównaniu z wcześniejszymi obrazami Mondriana. Zniknęły czarne linie, które przez dwadzieścia lat porządkowały jego kompozycje. MoMA opisuje, że malarz rozbił dawne jednolite pasy koloru na wielobarwne odcinki przeplecione szarymi i białymi polami. Efektem jest pulsujący rytm, który przypomina ruch ulicy. Płótno jest kwadratowe, ma 127 cm boku i jest namalowane farbą olejną.
Co łączy obraz z muzyką?
Tytuł odwołuje się wprost do boogie-woogie. Mondrian widział w tej muzyce pokrewieństwo z własnym malarstwem. MoMA przytacza jego wypowiedź, w której łączy boogie-woogie z „niszczeniem melodii”, czyli odrzuceniem naturalnego wyglądu rzeczy. Sam opisał obraz jako połączenie dwóch zasad: zniszczenia naturalnego wyglądu i budowania przez ciągłe przeciwstawianie czystych środków, które daje dynamiczny rytm.
W malarstwie przekłada się to na powtarzalne, krótkie jednostki koloru, podobne do szybko granych nut. Zamiast spokojnej równowagi kilku dużych pól z lat dwudziestych pojawia się ruch i synkopa.
Jak obraz trafił do MoMA?
W 1943 roku obraz wystawiono w nowojorskiej Valentine Gallery. Kupiła go tam za 800 dolarów brazylijska rzeźbiarka Maria Martins, która również wystawiała w tej galerii. Później przekazała płótno Museum of Modern Art. W karcie dzieła MoMA figuruje ono jako dar anonimowy, pod numerem 73.1943.
Mondrian zmarł na zapalenie płuc 1 lutego 1944 roku w Nowym Jorku. Do końca pracował nad kolejnym obrazem z tej serii, „Victory Boogie Woogie”. Pozostał on niedokończony, a malarz krótko przed śmiercią zmieniał go, naklejając małe kawałki kolorowej taśmy.
