Piet Mondrian – Kompozycja w czerwieni, żółci, błękicie i czerni

Jak powstała ta kompozycja Mondriana?

Mondrian spędził lata pierwszej wojny światowej w Holandii, a po jej zakończeniu wrócił do Paryża. Razem z Theo van Doesburgiem współtworzył ugrupowanie De Stijl. Swoją teorię malarstwa opisał w tekście „De Nieuwe Beelding in de schilderkunst”, publikowanym w odcinkach w latach 1917–1918. Francuska wersja, „Le Néo-Plasticisme”, ukazała się w 1920 roku i od niej pochodzi nazwa kierunku: neoplastycyzm.

Pierwsze obrazy oparte na siatce linii Mondrian malował od końca 1919 roku. Styl, z którego jest dziś znany, ukształtował się w latach 1920–1921. Ten obraz należy właśnie do tej grupy. Według Wikipedii, która powołuje się na RKD i Kunstmuseum Den Haag, płótno kupił jeszcze w 1921 roku Jo Steijling, holenderski znajomy, który odwiedził malarza w Paryżu. Dzięki tej sprzedaży Mondrian mógł wynająć droższą pracownię przy rue du Départ.

Co przedstawia obraz i jak jest zbudowany?

Obraz niczego nie przedstawia w dosłownym sensie. Mondrian zrezygnował z rozpoznawalnych przedmiotów, a nawet z widocznych pociągnięć pędzla. Ograniczył się do trzech barw podstawowych (czerwieni, żółci i błękitu), trzech wartości (czerni, bieli i szarości) oraz dwóch kierunków: poziomego i pionowego.

Kompozycję zdominowało duże czerwone pole w górnej części płótna. Obok, w prawym górnym rogu, leży prostokąt żółci. Niżej znajdują się czarny prostokąt po lewej i niebieskie pole po prawej. Przy krawędziach pojawiają się mniejsze akcenty: żółty prostokąt w lewym dolnym rogu i wąski czerwony pas przy prawym brzegu. Pozostałe pola są jasnoszare i białe. Czarne linie nie zawsze dochodzą do krawędzi obrazu, przez co siatka nie jest zamknięta. Na dolnym pasie, pod niebieskim polem, widać inicjały i datę „PM 21”. Płótno jest kwadratowe i ma 59,5 cm boku.

Co oznacza neoplastycyzm?

Mondrian chciał malarstwa, które nie naśladuje wyglądu rzeczy, tylko wyraża ogólne prawa ładu i równowagi. Dlatego sprowadził obraz do najprostszych środków: linii prostej, kąta prostego i czystego koloru. Równowagę uzyskiwał nie przez symetrię, lecz przez zestawienie pól o różnej wielkości i sile barwy. Duża czerwień jest tu zrównoważona mniejszymi plamami żółci, czerni i błękitu.

W latach 1920–1921 Mondrian namalował wiele podobnych obrazów. Katalog jego twórczości prowadzony przez RKD notuje w tym okresie kilka tytułów z „dużą czerwoną”, „dużą żółtą” albo „dużą niebieską płaszczyzną”. Tytuły są więc opisowe i łatwo je pomylić. Dlatego przy reprodukcjach warto podawać pełną nazwę, rok i muzeum.

Gdzie można zobaczyć oryginał?

Obraz należy do zbiorów Kunstmuseum Den Haag w Hadze (nr inw. 0333329). W katalogu dzieł Mondriana opracowanym przez RKD figuruje pod numerem B130. Muzeum pokazuje też szereg wczesnych, jeszcze figuratywnych obrazów Mondriana.