Skandal, Namiętność i Polski Symbolizm · Muzeum Narodowe w Krakowie, Władysław Podkowiński i Szał
Szał uniesień (1893–1894)
Monumentalny, przesiąknięty niszczycielską namiętnością i erotycznym tragizmem „Szał uniesień” Władysława Podkowińskiego to bez wątpienia najsłynniejszy i najbardziej skandalizujący obraz w dziejach polskiego modernizmu. Młody, śmiertelnie chory na gruźlicę artysta ukazał nagą, rudowłosą kobietę o mdlejącym spojrzeniu, kurczowo oplatającą szyję oszalałego, olbrzymiego karego ogiera pędzącego w bezdenną przepaść. Koń z wybałuszonymi ślepiami, pianą na pysku i rozwianą grzywą zdaje się ucieleśnieniem ślepego, nieokiełznanego żywiołu natury i destrukcyjnego popędu. Dzieło wywołało w warszawskiej Zachęcie bezprecedensowy szok obyczajowy, stając się manifestem Młodej Polski i symbolem fatalnej miłości przekraczającej granice życia i śmierci.
Władysław Podkowiński, Szał uniesień (1893–1894) · Zbiory: Muzeum Narodowe w Krakowie (Sukiennice).
Wielki skandal w Zachęcie i pocięte arcydzieło
Wystawienie „Szału” w marcu 1894 roku w warszawskiej Zachęcie przyciągnęło w ciągu miesiąca ponad dwanaście tysięcy widzów, co było absolutnym rekordem frekwencyjnym tamtej epoki.
Wokół obrazu narosła legenda nieszczęśliwej, zakazanej miłości malarza do zamężnej damy z warszawskiej socjety, Ewy Kotarbińskiej.
Rankiem 23 kwietnia 1894 roku, przed zamknięciem wystawy, Podkowiński wszedł do sali z nożem i spektakularnie pociął własne płótno, wprawiając Warszawę w osłupienie.
Po przedwczesnej śmierci malarza w wieku zaledwie 29 lat obraz został pieczołowicie zrekonstruowany przez konserwatorów i zakupiony przez Feliksa Jasieńskiego.
Dziś płótno stanowi największą atrakcję Galerii Sztuki Polskiej XIX wieku w krakowskich Sukiennicach, budząc nieustanny zachwyt kolejnych pokoleń.
MalarzWładysław Podkowiński (1866–1895)
Dzieło i technikaSzał uniesień (1894) Olej na płótnie
Kolekcja muzealnaMuzeum Narodowe w Krakowie (Sukiennice) Kraków, Polska
Polska manufakturaSzyjemy Sztukę (Polska Manufaktura)
Płomienne rudości, hebanowa czerń i dynamika przepaści
Ukośna, diagonalna kompozycja potęguje wrażenie zawrotnej prędkości i gwałtownego spadania w otchłań chmur.
Kontrast alabastrowej, nagiej kobiecej skóry z kruczoczarną, spienioną sierścią wierzchowca stanowi oś dramaturgiczną dzieła.
Złocistorude pasma włosów kobiety rozwiewają się w pędzie, mieszając się z hebanową grzywą oszalałego zwierzęcia.
Ekspresyjne, impastowe pociągnięcia pędzla w partii końskiego pyska i nozdrzy oddają skrajne wyczerpanie i furię ruchu.
Tło utrzymane w mglistych, sepiowych i popielatych tonacjach tworzy wrażenie odrealnionej, onirycznej przestrzeni.
Światłocień skupia się na ciele kobiety, podkreślając jej bezbronność wobec żywiołu namiętności i przeznaczenia.
“
„Sztuka nie pyta o spokój ani umiar – sztuka jest szaleństwem, które pochłania duszę bez reszty.”
Ekspresja, namiętność i magnetyczny punkt centralny salonu
„Szał uniesień” to motyw o nieporównywalnej energii emocjonalnej, przeznaczony dla osób odważnych, ceniących sztukę bezkompromisową.
Stanowi spektakularny punkt kulminacyjny w aranżacjach nowoczesnych, eklektycznych, loftowych i neoklasycznych.
Głęboka czerń, złociste rudości i kremowe biele wyśmienicie komponują się z aksamitem, polerowanym mosiądzem i ciemnym drewnem.
To najważniejsza ikona polskiego malarstwa modernizmu, która natychmiast nadaje wnętrzu prestiż i muzealny rozmach.
Polska manufakturaSzyjemy Sztukę z najwyższą precyzją odwzorowuje dynamikę pędzla i zmysłową dramaturgię arcydzieła Podkowińskiego.
Zbiory i ekspozycja
Oryginał w zbiorach muzealnych
Arcydzieło „Szał uniesień” znajduje się w Sukiennicach – oddziale Muzeum Narodowego w Krakowie, stanowiąc serce ekspozycji Młodej Polski.
