Władysław Podkowiński namalował „Szał uniesień” w 1894 roku. Wielkie płótno przedstawia nagą rudowłosą kobietę na stającym dęba karym koniu, zawieszonych w ciemnej przestrzeni. Obraz należy do Muzeum Narodowego w Krakowie i jest pokazywany w Galerii Sztuki Polskiej XIX wieku w Sukiennicach.
Władysław Podkowiński (1866–1895), Szał uniesień (1894) · Muzeum Narodowe w Krakowie (Sukiennice), Kraków.
Jak powstał „Szał uniesień”?
Podkowiński był znany w Warszawie jako jeden z pierwszych polskich impresjonistów. Około 1892 roku zaczął malować także fantastyczne sceny o miłości, cierpieniu i śmierci, a „Szał” należy do tego nurtu. Według relacji krytyka Stefana Laurysiewicza malarz myślał o obrazie z nagą kobietą już w 1889 roku.
Pracę nad ostateczną wersją zaczął jesienią 1893 roku w przeszklonej pracowni w pałacu Kossakowskich przy Nowym Świecie w Warszawie. Skończył ją w 1894 roku, będąc już ciężko chorym. Wcześniejsze wersje robocze miały inną kolorystykę, pierwsza była utrzymana w ultramarynie. Dwie wersje robocze, opisane jako szkice z 1893 roku, przechowuje Muzeum Narodowe w Warszawie.
ArtystaWładysław Podkowiński (1866–1895)
DziełoSzał uniesień (1894) Szał
Technikaolej na płótnie, 310 × 275 cm
Gdzie jest oryginałMuzeum Narodowe w Krakowie (Sukiennice), Kraków
Co przedstawia obraz?
To olej na płótnie o wymiarach 310 × 275 cm, sygnowany w prawym dolnym rogu „Podkowiński 1894”. Kobieta z zamkniętymi oczami obejmuje szyję konia, a jej długie włosy splatają się z grzywą. Koń ma wytrzeszczone oczy i pianę na pysku. Obie postacie wiszą w nieokreślonej przestrzeni, bez ziemi i horyzontu.
Lewy górny róg obrazu jest rozświetlony, prawy dolny ginie w czerni, a zad konia tonie w mroku. Muzeum Narodowe w Krakowie zwraca uwagę na zawężoną paletę: czerń z ciepłymi refleksami zestawioną z bielą i różem ciała oraz płomienistym oranżem włosów.
Co oznacza „Szał uniesień” i kto pozował?
Według opisu Muzeum Narodowego w Krakowie obraz ukazuje ekstazę zmysłowego upojenia, graniczącą z niszczycielską siłą szaleństwa. Kobieta jest tu wizją kobiety demonicznej, rządzonej instynktem, bliską filozofii Schopenhauera. Według Kazimierza Przerwy-Tetmajera był to obraz „druzgocący wszelkie szablony”. Historyk sztuki Jan Białostocki wskazał, że motyw konia i nagiej kobiety ma źródła w XVI-wiecznych książkach emblematycznych.
W kobiecie na obrazie część widzów rozpoznawała Ewę Kotarbińską, żonę malarza Miłosza Kotarbińskiego. Plotka głosiła, że Podkowiński był w niej zakochany. Nie ma jednak potwierdzenia, że to ona pozowała.
Dlaczego Podkowiński pociął obraz i gdzie można go zobaczyć?
Obraz pokazano 18 marca 1894 roku w Towarzystwie Zachęty Sztuk Pięknych w Warszawie, na wystawie poświęconej tylko jemu. Trwała 36 dni i według historyczki sztuki Wiesławy Wierzchowskiej zobaczyło ją około 12 tysięcy osób. Wbrew późniejszej legendzie recenzje były w większości przychylne. Rankiem 24 kwietnia 1894 roku Podkowiński wszedł na drabinę i zadał płótnu nożem szesnaście ciosów. Motywy tego czynu pozostają niejasne. Malarz zmarł na gruźlicę 5 stycznia 1895 roku.
W 1895 roku obraz naprawił Witold Urbański, ale ślady cięć są nadal widoczne. Później płótno pokazywano m.in. w Łodzi, Krakowie, Moskwie i Petersburgu. Należało do kolekcji Feliksa „Mangghi” Jasieńskiego, z którą trafiło do Muzeum Narodowego w Krakowie. Dziś wisi w stałej ekspozycji Galerii Sztuki Polskiej XIX wieku w Sukiennicach.
W Galerii Sztuki Polskiej XIX wieku w Sukiennicach, oddziale Muzeum Narodowego w Krakowie. Obraz należy do stałej ekspozycji.
Kiedy powstał „Szał uniesień”?
Podkowiński zaczął ostateczną wersję jesienią 1893 roku i ukończył ją w 1894 roku. Obraz pokazano publicznie 18 marca 1894 roku w warszawskiej Zachęcie.
Dlaczego Podkowiński pociął swój obraz?
Nie wiadomo. 24 kwietnia 1894 roku, pod koniec wystawy, zadał płótnu nożem szesnaście ciosów, a jego własne wyjaśnienia były niejednoznaczne.
Produkty z obrazem „Szał uniesień”
Reprodukcję obrazu drukujemy na zamówienie w naszej firmie w Wołominie – większość produktów także szyjemy. Poniżej wybrane z nich.
