Hans Hoffmann – Czerwona wiewiórka

Kim był Hans Hoffmann, autor „Czerwonej wiewiórki”?

Hans Hoffmann był niemieckim malarzem i rysownikiem, związanym z Norymbergą, a pod koniec życia z dworem cesarskim w Pradze, gdzie zmarł w latach 1591–1592. Jego data urodzenia nie jest pewna. Getty Museum i Wikipedia podają około 1530 roku, a nowsze badania, omawiane przy okazji wystawy w Germanisches Nationalmuseum w 2022 roku, przesuwają ją na lata 1545–1550. Pewne jest, że w 1576 roku norymberska rada miejska odnotowała go jako obywatela miasta i malarza.

Hoffmann jest uważany za czołowego przedstawiciela tak zwanego renesansu Dürera. Tym określeniem opisuje się modę na kopiowanie i naśladowanie Albrechta Dürera w ostatnich dekadach XVI wieku. Hoffmann specjalizował się w studiach przyrody malowanych akwarelą i gwaszem. Często wykonywał kilka wersji jednego motywu, a niektóre prace sygnował monogramem Dürera. Dawny biograf pisał, że kopiował Dürera tak gorliwie, że wiele jego prac sprzedawano jako oryginały mistrza. „Czerwona wiewiórka” nie budzi takich wątpliwości, bo nosi jego własny monogram.

Co przedstawia „Czerwona wiewiórka” i jak została namalowana?

Rysunek pokazuje rudą wiewiórkę siedzącą na tylnych łapach. Zwierzę jest zwrócone w lewo i trzyma w przednich łapkach orzech, który obgryza. Puszysty ogon wznosi się za grzbietem niemal do górnej krawędzi arkusza. Brzuch jest jasny, uszy zakończone pędzelkami, a przy pyszczku widać długie, cienkie wąsy.

Tło pozostało puste, w kolorze jasnego pergaminu, bez gałęzi i krajobrazu. Uwaga widza skupia się więc wyłącznie na zwierzęciu, podobnie jak w studiach zwierząt Dürera, na których wzorował się Hoffmann. Pod wiewiórką, na środku arkusza, artysta wpisał piórem i atramentem monogram „Hh” oraz datę „1578”.

Praca ma około 25 na 18 cm. Hoffmann użył dwóch farb wodnych: przejrzystej akwareli i kryjącego gwaszu. Podłożem jest pergamin, czyli cienko wyprawiona skóra zwierzęca, gładsza i trwalsza od ówczesnego papieru.

Jak wiewiórka Hoffmanna trafiła do Waszyngtonu?

National Gallery of Art publikuje szczegółową historię właścicieli rysunku. Najwcześniejszą wymienioną właścicielką jest Mrs. M.A. Parker z Wilmington w hrabstwie Kent. Z jej zbiorów rysunek sprzedano w 1929 roku na aukcji Sotheby's w Londynie. W 1976 roku pojawił się na aukcji Christie's, a później należał do kolekcjonera dr. G. Raua, z którego zbiorów sprzedano go w 1981 roku. Kupił go wtedy Albrecht Neuhaus z Würzburga.

W 1984 roku rysunek nabył nowojorski kolekcjoner Ian Woodner. Po jego śmierci przeszedł na córki, Andreę i Dian Woodner, które w 1991 roku przekazały go National Gallery of Art. Muzeum wymienia go w swoich zbiorach pod numerem 1991.182.5.

Wiewiórka była wielokrotnie wystawiana. W 1985 roku pokazano ją w wiedeńskiej Albertinie na wystawie poświęconej Dürerowi i renesansowym studiom zwierząt i roślin. Później trafiła na wystawy kolekcji Woodnera w Prado w Madrycie (1986) i w Metropolitan Museum of Art w Nowym Jorku (1990). W Waszyngtonie pokazywano ją m.in. na wystawie o Arcimboldzie w 2010 roku i na wystawie „Little Beasts” w 2025 roku.