Hans Hoffmann namalował „Zająca w lesie” około 1585 roku farbami olejnymi na desce. Obraz pokazuje zająca skubiącego liść na skraju sosnowego lasu, wśród dokładnie oddanych roślin i drobnych zwierząt. Oryginał należy do J. Paul Getty Museum w Los Angeles.
Hans Hoffmann (ok. 1530–1591/1592), Zając w lesie (ok. 1585) · J. Paul Getty Museum, Los Angeles.
Skąd wziął się zając na obrazie Hoffmanna?
Postać zająca Hoffmann oparł na słynnej akwareli Albrechta Dürera, znanej jako „Młody zając” (1502), dziś w wiedeńskiej Albertinie. Dürer pokazał zwierzę na pustym, jasnym tle. Według Getty Museum Hoffmann widział tę akwarelę w Norymberdze, gdzie wówczas się znajdowała. Później, już na dworze cesarza Rudolfa II, pomógł władcy zdobyć ją do jego Kunstkammer, czyli gabinetu sztuki i osobliwości.
Hoffmann nie poprzestał na kopii. Umieścił zająca w otoczeniu roślin i owadów, namalowanych niemal w naturalnej wielkości. Getty Museum podkreśla, że takie zestawienie było w swoim czasie wyjątkowe, zarówno w twórczości Hoffmanna, jak i w niemieckich studiach przyrody.
ArtystaHans Hoffmann (ok. 1530–1591/1592)
DziełoZając w lesie (ok. 1585) A Hare in the Forest
Technikaolej na desce, 62,2 × 78,4 cm
Gdzie jest oryginałJ. Paul Getty Museum, Los Angeles
Co przedstawia „Zając w lesie”?
Zając siedzi na ziemi na skraju sosnowego lasu i skubie liść przywrotnika, rośliny o charakterystycznych, wachlarzowatych liściach. Za nim widać pionowe pnie drzew. Scena jest jasno oświetlona, jak na teatralnej scenie, choć w głębi lasu spodziewalibyśmy się raczej półmroku.
Wokół zwierzęcia Hoffmann rozmieścił wiele gatunków. Getty Museum wymienia wśród roślin oset, babkę i dzwonek, a wśród zwierząt ślimaka, świerszcza i chrząszcza. Po lewej stronie wznosi się wysoki, kolczasty oset, a na pierwszym planie leżą szerokie liście i gałązki. Muzeum zwraca uwagę, że tych roślin nie dałoby się spotkać razem w naturze. Malarz połączył w jednym obrazie wiele osobnych studiów, które wcześniej wykonał.
Na grafice widać też inne szczegóły. Na kwiatostanie ostu przysiadł biały motyl, a obok widać puszyste, przekwitłe główki. Po prawej, przy złamanym pniu, kwitną niebieskie dzwonki, a wyżej na gałęzi siedzi niewielki ptak. Ziemię pokrywają suche liście, patyki i drobne kamyki. Futro zająca jest oddane krótkimi, gęstymi pociągnięciami pędzla, przez co odcina się od gładszego tła.
Jak Hoffmann malował farbami olejnymi?
Pierwsza wzmianka o Hoffmannie w Norymberdze pochodzi z 1576 roku. Według Getty Museum wcześniej prawdopodobnie odwiedził Niderlandy. Był znany przede wszystkim ze studiów przyrody malowanych akwarelą i gwaszem, często na pergaminie. „Zając w lesie” jest wyjątkiem: to obraz olejny na drewnianej desce, o wymiarach 62,2 na 78,4 cm. Getty Museum zaznacza, że zachowało się niewiele obrazów olejnych Hoffmanna. Były to głównie przedstawienia religijne i portrety.
Obraz powstał w ważnym momencie życia artysty. W 1584 roku Hoffmann wyjechał z Norymbergi do Monachium, by pracować dla księcia bawarskiego Wilhelma V. W 1585 roku cesarz Rudolf II mianował go malarzem nadwornym i Hoffmann przeniósł się do Pragi, gdzie zmarł w latach 1591–1592.
Gdzie można zobaczyć „Zająca w lesie”?
Obraz należy do J. Paul Getty Museum w Los Angeles i jest zapisany w zbiorach pod numerem 2001.12. Muzeum udostępnia jego zdjęcie na zasadach programu Open Content, także w serwisie Google Arts & Culture, gdzie można dokładnie obejrzeć szczegóły roślin i owadów. „Zając w lesie” jest też jednym z dzieł, na których Getty opiera materiały edukacyjne dla nauczycieli z cyklu „When Art Talks”.
