Hans Hoffmann – Skrzydło kraski (wg Albrechta Dürera)

Jakie dzieło Dürera skopiował Hans Hoffmann?

Wzorem było „Skrzydło kraski” (Der Flügel einer Blauracke) Albrechta Dürera, przechowywane w Albertinie w Wiedniu pod numerem inwentarza 4840. To niewielka praca, 19,6 na 20 cm, malowana akwarelą i farbami kryjącymi, z białymi rozjaśnieniami, na bardzo cienkim, wygładzonym i polerowanym pergaminie. Dürer umieścił na niej swój monogram „AD”.

Datowanie oryginału bywa mylące. Wikipedia podaje 1512 rok i pisze, że Dürer malował z martwego ptaka. Albertina datuje pracę na około 1500 rok. Wyjaśnia, że liczbę „1512” w górnej części arkusza dopisano później, prawdopodobnie inną ręką, i że nie musi ona oznaczać daty powstania. Mogła się wiązać z późniejszym spisem zbiorów. W 2013 roku oryginał wypożyczono wraz z innymi pracami Dürera do National Gallery of Art w Waszyngtonie.

Dlaczego Hoffmann kopiował studia ptaków Dürera?

Hans Hoffmann działał w Norymberdze, gdzie w drugiej połowie XVI wieku wciąż znajdowało się wiele prac Dürera. Był głównym przedstawicielem tak zwanego renesansu Dürera, czyli mody na kopiowanie i naśladowanie mistrza. Często malował kilka wersji tego samego motywu.

Dobrym przykładem jest inne studium kraski. British Museum przechowuje kopię Hoffmanna z lat 1583–1584 przedstawiającą całego martwego ptaka. Muzeum podaje, że znane są cztery takie kopie. Jedna z nich jest sygnowana i datowana na 1583 rok, gdy oryginał Dürera należał jeszcze do norymberskiej kolekcji rodziny Imhoffów. Zamówić ją mógł Karl Imhoff. Później, jako malarz nadworny cesarza Rudolfa II, Hoffmann pomógł władcy zdobyć do kolekcji m.in. słynnego „Zająca” Dürera.

Recenzja norymberskiej wystawy Hoffmanna z 2022 roku wymienia wśród jego wiernych kopii „Skrzydło kraski” ze zbiorów Staatsbibliothek w Bambergu, datowane na lata około 1574–1585. Autor zaznacza, że tak dokładne kopie są u Hoffmanna raczej wyjątkiem niż regułą. Zwykle zmieniał i rozwijał motywy Dürera.

Co widać na akwareli ze skrzydłem kraski?

Skrzydło jest ułożone ukośnie, od końców lotek w lewym górnym rogu po nasadę w prawym dolnym rogu arkusza. Długie lotki mają czarne końce i intensywnie niebieskie pasy. Wyżej leżą jaśniejsze, szaroniebieskie i zielonkawe pióra pokrywowe. Przy nasadzie widać rdzawobrązowe piórka i pas głębokiego błękitu. Tło to jasny, miejscami poplamiony pergamin. Po lewej stronie, obok piór, słabo widać monogram „AD”. Według Getty Museum Hoffmann niektóre swoje prace sygnował monogramem Dürera.

Kraska to ptak o błękitno-turkusowym upierzeniu. Po niemiecku nazywa się Blauracke, a po angielsku European roller lub blue roller. Stąd bierze się błędne tłumaczenie „skrzydło niebieskiego walca”, które pojawia się w nazwach produktów.