Henri Rousseau – Ja sam, portret-pejzaż

Kim był Rousseau, gdy malował autoportret?

W 1890 roku Henri Rousseau miał 46 lat i od 1871 roku pracował jako poborca paryskiego octroi, czyli miejskiej opłaty od towarów wwożonych do miasta. Od tej posady wziął się jego przydomek „Celnik” (Le Douanier). Malował po godzinach, a od 1886 roku regularnie wystawiał na Salonie Niezależnych.

Autoportret powstał na początku jego malarskiej drogi. Na emeryturę Rousseau przeszedł dopiero w 1893 roku i wtedy w pełni poświęcił się malarstwu.

Co przedstawia „portret-pejzaż”?

Rousseau ustawił siebie w pełnej postaci, na pierwszym planie, w czarnym ubraniu, z brodą i surową miną. W jednej ręce trzyma paletę, w drugiej pędzel. Za nim płynie Sekwana z żaglowcem udekorowanym kolorowymi flagami. Dalej widać metalowy most, przypominający nieistniejący już Pont du Carrousel, oraz wieżę Eiffla, ledwie widoczną za masztem.

Na niebie unosi się balon, a w lewym górnym rogu czerwone słońce wychodzi zza chmury. Według opracowań ten motyw słońca nawiązuje do obrazu Jean-Léona Gérôme'a „Dwa majestaty” z 1884 roku. Galeria Narodowa w Pradze opisuje wieżę i balon jako symbole nowoczesnej cywilizacji, które przede wszystkim podkreślają pewną siebie postawę malarza.

Sam tytuł jest nietypowy. Rousseau połączył w nim dwa gatunki, które zwykle się rozdziela, portret i pejzaż, tak że żaden nie dominuje.

Czyje imiona są na palecie?

Na palecie widnieją imiona dwóch żon malarza: Clémence i Joséphine. Clémence Boitard była pierwszą żoną Rousseau. Pobrali się w 1868 roku, a zmarła w 1888 roku, dwa lata przed powstaniem obrazu. Z Joséphine Noury Rousseau ożenił się dopiero w 1899 roku.

Według opracowań imię Joséphine namalowano w miejscu wcześniejszego napisu „Pour ne pas les oublier” („Aby o nich nie zapomnieć”), który wcześniej usunięto. Obraz był więc później poprawiany. W butonierce Rousseau widać odznakę Palm Akademickich. Według Wikipedii sam malarz nigdy ich nie otrzymał, a odznaczenie przyznano jego imiennikowi.

Gdzie można zobaczyć autoportret Rousseau?

Obraz jest w zbiorach Galerii Narodowej w Pradze (Národní galerie), w kolekcji sztuki XIX wieku i klasycznego modernizmu. Galeria posiada go od 1923 roku. Płótno ma 146 × 113 cm i nosi numer inwentarzowy O 3221.

Według Wikidata obraz znajduje się w Pałacu Targowym (Veletržní palác), gdzie Galeria Narodowa pokazuje sztukę nowoczesną. Przed wizytą warto sprawdzić na stronie galerii, czy obraz jest aktualnie eksponowany.