Henri Rousseau namalował „Sen” w 1910 roku i pokazał go na Salonie Niezależnych w Paryżu kilka miesięcy przed śmiercią. To jego ostatni ukończony obraz i największy z ponad dwudziestu pięciu obrazów z dżunglą. Oryginał należy do Museum of Modern Art (MoMA) w Nowym Jorku.
Henri Rousseau (1844–1910), Sen (1910) · Museum of Modern Art, Nowy Jork.
Kiedy i w jakich okolicznościach powstał „Sen”?
Rousseau pracował jako urzędnik pobierający opłaty od towarów wwożonych do Paryża, stąd przydomek „Celnik” (Le Douanier). Malarstwa uczył się sam. Nigdy nie wyjechał z Francji i nie widział prawdziwej dżungli. Egzotyczne rośliny podpatrywał w paryskim ogrodzie botanicznym Jardin des Plantes i w Muzeum Historii Naturalnej.
„Sen” powstał w 1910 roku. Obraz był wystawiony na Salonie Niezależnych (Salon des Indépendants) od 18 marca do 1 maja 1910 roku. Wcześniejsze prace Rousseau często spotykały się z kpinami, ale tym razem przychylnie napisał o nim poeta i krytyk Guillaume Apollinaire. Malarz zmarł 2 września 1910 roku w Paryżu, kilka miesięcy po wystawie.
ArtystaHenri Rousseau (1844–1910)
DziełoSen (1910) Le Rêve
Technikaolej na płótnie, 204,5 × 298,5 cm
Gdzie jest oryginałMuseum of Modern Art, Nowy Jork
Co przedstawia obraz?
Po lewej stronie na czerwonobrązowej kanapie leży naga kobieta z długimi ciemnymi włosami. Wyciąga rękę w stronę gęstwiny. Wokół rośnie stylizowana, gęsta dżungla: wielkie liście, drzewa z pomarańczowymi owocami i kwiaty lotosu w odcieniach błękitu i różu. Wśród roślin ukrywają się ptaki, małpy, słoń, lew i lwica oraz wąż.
W głębi, w półmroku pod tarczą księżyca w pełni, stoi ciemnoskóry zaklinacz węży grający na flecie. W zaroślach pełznie wąż o różowym brzuchu. Jego wygięte ciało powtarza linię bioder i nóg leżącej kobiety.
Kim jest Jadwiga i co oznacza ten sen?
Kobieta na kanapie to Yadwigha, czyli Jadwiga. Według podawanych informacji była to Polka, którą Rousseau kochał w młodości. Malarz podejrzewał, że część widzów nie zrozumie obrazu, dlatego dołączył do niego krótki wiersz „Inscription pour Le Rêve”. Opisuje w nim Jadwigę, która zasypia i we śnie słyszy flet zaklinacza, a dzikie węże słuchają jego melodii.
Sam Rousseau w liście do krytyka André Dupont wyjaśniał, że kobieta śpi na kanapie w Paryżu i śni, że słucha fletu w dżungli. To wyjaśnia, dlaczego mebel z miejskiego mieszkania stoi pośród dzikiej przyrody. Leżący akt nawiązuje do długiej tradycji malarskiej, od „Wenus z Urbino” Tycjana po „Olimpię” Maneta. MoMA zwraca uwagę, że takie łączenie snu i rzeczywistości uczyniło Rousseau poprzednikiem surrealistów, m.in. Salvadora Dalego i René Magritte'a.
Jak „Sen” trafił do MoMA?
W lutym 1910 roku obraz kupił od malarza paryski marszand Ambroise Vollard. W styczniu 1934 roku, za pośrednictwem nowojorskiej galerii Knoedler, nabył go kolekcjoner Sidney Janis. W 1954 roku płótno kupił Nelson A. Rockefeller i podarował je Museum of Modern Art. W komunikacie prasowym MoMA dyrektor Alfred H. Barr Jr. nazwał obraz zwieńczeniem twórczości Rousseau.
Obraz jest w zbiorach MoMA pod numerem 252.1954. Muzeum ma też wcześniejsze dzieło tego malarza, „Śpiącą Cygankę”.
