Marsden Hartley namalował obraz „Movement” („Ruch”) w 1913 roku w Berlinie. To abstrakcyjna kompozycja z trójkątów, kół i zygzaków w mocnej czerwieni, czerni, żółci i błękicie. Oryginał należy do Art Institute of Chicago.
Marsden Hartley (1877–1943), Ruch (Movement) (1913) · Art Institute of Chicago, Chicago.
Jak amerykański malarz trafił do Berlina?
Marsden Hartley urodził się w 1877 roku w Lewiston w stanie Maine jako Edmund Hartley. Imię Marsden przyjął później. W 1909 roku nowojorski fotograf i galerzysta Alfred Stieglitz zobaczył jego letnie pejzaże z Maine i urządził mu pierwszą wystawę indywidualną w swojej galerii 291. To Stieglitz zapoznał Hartleya z europejskim modernizmem: z Cézanne'em, Picassem, Matisse'em i Kandinskim.
W kwietniu 1912 roku Hartley po raz pierwszy wyjechał do Europy. W Paryżu trafił do kręgu pisarzy i artystów skupionych wokół Gertrude Stein. Rok później, w kwietniu 1913 roku, przeniósł się do Berlina i mieszkał tam do grudnia 1915 roku. Zaprzyjaźnił się z Wasilijem Kandinskim i Franzem Markiem. W tym samym 1913 roku jego prace, dwie martwe natury w duchu Cézanne'a i sześć rysunków węglem, pokazano w Nowym Jorku na słynnej wystawie Armory Show.
ArtystaMarsden Hartley (1877–1943)
DziełoRuch (Movement) (1913) Movement
Technikaolej na płótnie, 119,5 × 119 cm
Gdzie jest oryginałArt Institute of Chicago, Chicago
Co widać na obrazie „Movement”?
Obraz nie przedstawia ludzi ani miejsca. Środek zajmuje duży czarny trójkąt z jasnymi, owalnymi plamami. Poniżej leży wielkie czerwone koło, z prawej strony pomarańczowe. Przez płótno biegną białe zygzaki, a wzdłuż żółtego pasa układa się szereg białych kształtów przypominających strzałki. U góry widać jasny półokrąg, a tło wypełniają plamy czerwieni i błękitu.
Formy mają grube, ciemne obrysy, a farba jest kładziona widocznymi pociągnięciami pędzla. Płótno jest niemal kwadratowe i ma 119,5 na 119 cm. Art Institute of Chicago opisuje je jako obraz olejny na płótnie i łączy go z modernizmem oraz kubizmem, ze względu na geometryczne formy.
Muzyka, Kandinsky i Berlin – jak czytać ten obraz?
Według Art Institute of Chicago Hartley, inaczej niż wielu amerykańskich artystów, bardziej ciągnął w stronę niemieckiego ekspresjonizmu niż francuskiego modernizmu. Muzeum zwraca uwagę, że obraz powstał tuż przed wybuchem pierwszej wojny światowej i ma w sobie burzliwą energię. Kojarzy się ona zarówno z tętniącym życiem nowoczesnego Berlina, jak i z muzyką.
Ten drugi trop jest ważny. Podobnie jak Kandinsky, Hartley chciał, by malarstwo działało jak muzyka. Cenił ją za to, że niczego nie opowiada i może być czysto duchowa, oderwana od świata materialnego. Warto pamiętać, że angielskie słowo „movement” oznacza nie tylko ruch, ale też część utworu muzycznego, na przykład symfonii.
Berlińskie prace Hartleya łączą abstrakcję z ekspresjonizmem. Częstym tematem były w nich wojskowe parady i ceremonie. W kolejnych latach powracał w nich motyw Karla von Freyburga, pruskiego porucznika i przyjaciela artysty, który zginął na wojnie. Najbardziej znanym obrazem z tej grupy jest „Portret niemieckiego oficera” z 1914 roku.
Gdzie można zobaczyć oryginał?
Obraz należał do Alfreda Stieglitza. W marcu 1916 roku pokazano go w Nowym Jorku na Forum Exhibition of Modern American Painters w Anderson Galleries. Później był prezentowany m.in. na wystawach poświęconych kolekcji Stieglitza, w Filadelfii w 1944 roku i w Museum of Modern Art w 1947 roku.
W 1949 roku płótno trafiło z kolekcji Stieglitza, za pośrednictwem Georgii O'Keeffe, do Art Institute of Chicago. Muzeum przechowuje je w Alfred Stieglitz Collection pod numerem 1949.544. Wbrew informacji z poprzedniej wersji tej strony obraz nie znajduje się w Metropolitan Museum of Art w Nowym Jorku.
