W „Provincetown” z 1916 roku Marsden Hartley przekształca nadmorski temat w abstrakcyjną układankę geometrycznych form. Prostokąty, łuki i ukośne płaszczyzny nachodzą na siebie, a ich rytm i zestawienia barwne przywołują skojarzenie z żaglami i łodzią. To nie realistyczny widok portu, lecz nowoczesna, syntetyczna interpretacja miejsca, w którym Hartley spędził lato 1916 roku.
Marsden Hartley, Provincetown, 1916 · Art Institute of Chicago, Alfred Stieglitz Collection.
Provincetown i narodziny abstrakcyjnej kompozycji
Latem 1916 roku Hartley przebywał w Provincetown, ważnej kolonii artystycznej na Cape Cod. Pobyt ten zainspirował serię nowatorskich prac, w których artysta odszedł od wiernego odtwarzania pejzażu i skupił się na rytmie, uproszczeniu oraz relacjach między formami.
Obraz z kolekcji Art Institute of Chicago buduje układ zachodzących na siebie geometrycznych kształtów. Ich zestawienia można odczytywać jako abstrakcyjne aluzje do żagli, łodzi i nadmorskiego otoczenia, ale przedstawienie nie układa się w dosłowny pejzaż ani scenę portową.
Hartley łączy tu doświadczenia europejskiego kubizmu z własnym, oszczędnym językiem malarskim. Zamiast opisywać szczegóły, porządkuje powierzchnię obrazu za pomocą uproszczonych płaszczyzn, kierunków i kontrastów, pozostawiając widzowi przestrzeń do interpretacji.
MalarzMarsden Hartley (1877–1943)
Dzieło i technikaProvincetown (1916) Olej na płycie kompozytowej
Kolekcja muzealnaArt Institute of Chicago Chicago, USA
Polska manufakturaSzyjemy Sztukę (Polska Manufaktura)
Geometria, rytm i abstrakcyjne aluzje
Kompozycję tworzą zwarte, przenikające się geometryczne pola. Zamiast perspektywicznej głębi pojawia się napięcie między kształtami i ich położeniem na płaszczyźnie — rozwiązanie bliskie kubizmowi i abstrakcji.
Barwy i kontury pomagają rozdzielić poszczególne formy, a ich układ przywołuje skojarzenia z elementami łodzi i żaglowego takielunku. Motyw pozostaje jednak celowo uproszczony — nie da się sprowadzić go do dokładnego przedstawienia konkretnych budynków czy łodzi.
„Provincetown” pokazuje, jak Hartley przekładał obserwację konkretnego miejsca na nowoczesny język form. Obraz zachowuje związek z nadmorskim otoczeniem, lecz jego głównym tematem staje się sama konstrukcja kompozycji: rytm, skala i wzajemne oddziaływanie geometrycznych kształtów.
“
W „Provincetown” rozpoznawalny motyw nadmorski staje się układem geometrycznych form — obrazem, który balansuje między aluzją do rzeczywistości a abstrakcją.
Dzieło w Art Institute of Chicago
Obraz powstał w 1916 roku i należy do kolekcji Art Institute of Chicago, gdzie jest znany pod tytułem Provincetown. Muzealny katalog przypisuje mu numer inwentarzowy 1949.545.
Wykonany techniką olejną na płycie kompozytowej obraz jest częścią Alfred Stieglitz Collection. Jego uproszczone formy dobrze pokazują kierunek poszukiwań Hartleya w okresie amerykańskiego modernizmu.
Zbiory muzealne
Oryginał w Art Institute of Chicago
Oryginał znajduje się w kolekcji Art Institute of Chicago jako część Alfred Stieglitz Collection (nr inw. 1949.545).
