Paul Gauguin – Merahi metua no Tehamana

Kim była Tehamana?

Gauguin wypłynął na Tahiti 1 kwietnia 1891 roku i wrócił do Francji w sierpniu 1893 roku. W tym czasie Tehamana (Teha'amana) została jego tahitańską żoną, czyli vahine. W książce „Noa Noa” nazwał ją Tehurą. Jej imię tłumaczy się często jako „dająca siłę”.

Gauguin twierdził, że miała trzynaście lat. Nie zachował się dokument, który potwierdzałby jej wiek, ale najpewniej była we wczesnym wieku nastoletnim. Art Institute of Chicago pisze wprost, że malarz uczynił z niej na tym obrazie ucieleśnienie własnych pragnień. Badacz Bengt Danielsson odczytywał płótno jako portret pożegnalny.

Co znaczy tytuł „Merahi metua no Tehamana”?

Tytuł tłumaczy się jako „Tehamana ma wielu rodziców” albo „Przodkowie Tehamany”. Gauguin wpisał go wielkimi literami w lewym dolnym rogu, pod figurą bóstwa: „MERAHI METUA NO / TEHAMANA”. Sygnaturę „P. Gauguin. / 93” umieścił na dole pośrodku.

Tytuł odnosi się zarówno do biologicznych, jak i do przybranych rodziców dziewczyny. Na Tahiti istniał zwyczaj fa'a'amu, czyli przyjmowania dzieci na wychowanie przez inne rodziny.

Co przedstawia obraz?

Tehamana patrzy wprost na widza, z wyprostowanymi ramionami i spokojną twarzą. Ma na sobie suknię misyjną w niebiesko-białe pasy, z białym kołnierzem. We włosach ma białe kwiaty, a przy lewym uchu czerwony kwiat tiare, który oznaczał mężatkę. W dłoniach trzyma pleciony wachlarz, według Art Institute of Chicago pochodzący z Samoa. Dojrzałe mango w lewym dolnym rogu nawiązuje do płodności.

Za głową modelki widać żółte znaki wzorowane na piśmie rongorongo z Wyspy Wielkanocnej. Gauguin oparł się na tabliczce z tym pismem, ale namalowane znaki są wymyślone. Samego pisma rongorongo do dziś nie odczytano. Kobiecą figurę po lewej utożsamia się z boginią Hiną. Gest, w którym unosi ręce, artysta zapożyczył z rzeźb hinduskich, gdzie oznacza dawanie życia.

Muzeum zwraca uwagę, że Gauguin swobodnie łączył te pozaeuropejskie motywy. Nie tworzył wiernego obrazu tahitańskiej kultury, tylko ogólne wrażenie obcości i tajemnicy.

Jakie były losy obrazu?

18 lutego 1895 roku obraz wystawiono na aukcji prac Gauguina w paryskim Hôtel Drouot (los nr 32). Aukcja nie była sukcesem, a ten obraz nie został sprzedany i wrócił do artysty przy cenie 300 franków. Gauguin podarował go Danielowi de Monfreid, w którego rodzinie płótno pozostało do 1937 roku.

Później obraz należał do Stephena C. Clarka w Nowym Jorku, a od lat pięćdziesiątych do państwa Chaunceya McCormicków w Chicago. Od 1970 roku był długoterminowo wypożyczony Art Institute of Chicago. W 1980 roku Charles Deering McCormick z żoną podarowali go muzeum.