René Magritte namalował „Fałszywe lustro” (fr. „Le Faux Miroir”) w 1929 roku we Francji. Obraz przedstawia ogromne ludzkie oko, w którego tęczówce widać błękitne niebo z obłokami, a źrenicą jest czarny dysk. Oryginał należy do Museum of Modern Art w Nowym Jorku.
René Magritte (1898–1967), Fałszywe lustro (1929) · Museum of Modern Art, Nowy Jork.
Kiedy i gdzie powstało „Fałszywe lustro”?
W 1927 roku Magritte przeniósł się z Brukseli do Francji. Muzeum MoMA datuje obraz na 1929 rok i jako miejsce powstania podaje Paryż. Wikipedia precyzuje, że pierwotna wersja powstała w Le Perreux-sur-Marne pod Paryżem. W części źródeł spotyka się datę 1928.
Tytuł obrazu wymyślił belgijski pisarz surrealista Paul Nougé. W okresie francuskim powstały też m.in. obrazy „Kochankowie” (1928) i „Zdradliwość obrazów” (1929). W tym drugim artysta podważa zaufanie do tego, co widzimy.
ArtystaRené Magritte (1898–1967)
DziełoFałszywe lustro (1929) Le Faux Miroir
Technikaolej na płótnie, 54 × 80,9 cm
Gdzie jest oryginałMuseum of Modern Art, Nowy Jork
Co widać na obrazie?
Płótno wypełnia jedno ogromne oko, pokazane z bliska i bez rzęs. Otaczają je szerokie powieki w ciepłych, brązowych odcieniach. Tam, gdzie powinna być tęczówka, widać jasnoniebieskie niebo z białymi obłokami. Pośrodku znajduje się nieprzejrzysty, czarny dysk w miejscu źrenicy.
MoMA zwraca uwagę na ciekawy szczegół: niebo nie jest wypukłe, więc nie wygląda jak odbicie w kulistej gałce ocznej. Czytamy je raczej jak widok przez okrągłe okno. Widz może więc patrzeć przez oko jak przez okno, a jednocześnie ma wrażenie, że to oko patrzy na niego.
Obraz jest namalowany olejem na płótnie i ma 54 na 80,9 cm. Sygnatura „Magritte” znajduje się w prawym górnym rogu.
Błękitne niebo z białymi obłokami to motyw, który Magritte wykorzystywał wielokrotnie. Zachmurzone niebo widać m.in. w tle „Syna człowieczego” z 1964 roku i nad kamienicami w „Golkondzie” z 1953 roku. W „Fałszywym lustrze” niebo nie jest jednak tłem, tylko zajmuje miejsce części oka.
Dlaczego lustro jest „fałszywe”?
Według MoMA tytuł podważa zaufanie do wzroku. Lustro odbija wszystko mechanicznie, a oko wybiera i interpretuje, więc nie jest wiernym zwierciadłem świata. Muzeum pisze też, że oko okazuje się puste i otwiera się na próżnię.
Man Ray, który przez kilka lat był właścicielem obrazu, opisał go jako obraz, który widzi tyle samo, ile sam jest widziany. To krótkie zdanie dobrze oddaje podwójną rolę oka na płótnie: patrzymy na nie, a ono patrzy na nas.
Jak obraz trafił do MoMA?
W latach 1933–1936 obraz należał do Man Raya, amerykańskiego fotografa i malarza związanego z surrealistami. Od niego kupiło go Museum of Modern Art w Nowym Jorku, gdzie znajduje się w stałej kolekcji. Ma numer inwentarzowy 133.1936.
