Reprodukcja zakazana – La Reproduction interdite (1937)
René Magritte namalował „Reprodukcję zakazaną” (fr. „La Reproduction interdite”), znaną też jako „Nie reprodukować”, w 1937 roku. Obraz przedstawia mężczyznę przed lustrem, w którym zamiast twarzy odbija się tył jego głowy. Należy do Museum Boijmans Van Beuningen w Rotterdamie.
René Magritte (1898–1967), Reprodukcja zakazana (1937) · Museum Boijmans Van Beuningen, Rotterdam.
Kogo przedstawia „Reprodukcja zakazana”?
To portret Edwarda Jamesa, zamożnego angielskiego poety i mecenasa. W latach 30. XX wieku przyjaźnił się z Magritte'em i wspierał finansowo zarówno jego, jak i Salvadora Dalego. James zamówił obraz podczas pobytu Magritte'a w Londynie w 1937 roku.
Malarz pracował na podstawie fotografii, na której James ogląda obraz Magritte'a „Au seuil de la liberté” („Na progu wolności”). Muzeum Boijmans nazywa dzieło „portrait manqué”, czyli portretem chybionym: portretowany jest na płótnie, ale jego twarzy nie widać. Według muzeum James ukrywał prawdziwą osobowość za wyglądem dandysa.
ArtystaRené Magritte (1898–1967)
DziełoReprodukcja zakazana (1937) La Reproduction interdite
Technikaolej na płótnie, 81 × 65,5 cm
Gdzie jest oryginałMuseum Boijmans Van Beuningen, Rotterdam
Co jest nie tak z lustrem?
Mężczyzna w ciemnym ubraniu stoi tyłem do widza przed dużym lustrem w złoconej ramie, zawieszonym nad kominkiem jego londyńskiego domu. W lustrze powinien zobaczyć własną twarz. Widzi jednak to samo co my: swoje plecy i tył głowy.
Na gzymsie kominka leży zniszczony egzemplarz francuskiego wydania powieści Edgara Allana Poe „Przygody Artura Gordona Pyma” z 1838 roku. Książka odbija się w lustrze poprawnie, co podkreśla dziwność sceny. Prawa optyki zostają złamane tylko w odniesieniu do człowieka.
Poe był jednym z ulubionych pisarzy Magritte'a. Tytuł jego obrazu „Le Domaine d'Arnheim” z 1938 roku pochodzi od opowiadania Poego o tej samej nazwie.
Jak rozumieć tytuł obrazu?
Muzeum Boijmans proponuje odczytanie oparte na samym tytule. Książka na kominku to „dozwolona reprodukcja”, bo lustro powtarza ją wiernie. Edward James to „reprodukcja zakazana”, bo lustro odmawia pokazania jego twarzy. Lustro reprezentuje tu to, co irracjonalne.
Według Wikipedii obraz był jednym z trzech płócien, które Magritte wykonał do sali balowej londyńskiego domu Jamesa. Pozostałe to „Le Modèle rouge” („Czerwony model”, 1937) i „La Durée poignardée” („Przeszyty czas”, 1938). W 1937 roku powstał też drugi portret Jamesa, „Le Principe du plaisir” („Zasada przyjemności”), w którym twarz zastępuje jasny błysk światła.
Jak obraz trafił do Rotterdamu?
Płótno należało do Edwarda Jamesa od 1937 roku, a od 1964 roku do fundacji jego imienia w Chichester. W 1977 roku Museum Boijmans Van Beuningen kupiło je od Edward James Foundation. Obraz ma numer inwentarzowy 2939 (MK). Jest namalowany olejem na płótnie i ma 81 na 65,5 cm.
Obraz był wielokrotnie cytowany w kulturze. Graham Hughes wykorzystał go na okładce albumu Rogera Daltreya „One of the Boys” z 1977 roku. Luźne nawiązania pojawiają się m.in. w filmach „Sekretne okno” (2004) i „To my” (2019).
