René Magritte – Spadanie

Skąd tytuł „Golkonda”?

Tytuł obrazu wymyślił przyjaciel Magritte'a, poeta Louis Scutenaire. Golkonda to dziś ruiny miasta w Indiach, w stanie Telangana, niedaleko Hajdarabadu. Od połowy XIV do końca XVII wieku była stolicą dwóch kolejnych królestw i słynęła z diamentów.

W języku angielskim nazwa Golconda stała się synonimem kopalni bogactw, co odnotowuje Oxford English Dictionary. Tytuł nie opisuje więc tego, co widać na płótnie. Nie ma na nim Indii ani diamentów, jest zwyczajna ulica i mężczyźni w melonikach.

Co przedstawia obraz i czy mężczyźni na nim spadają?

Nad kamienicami z czerwonymi dachami, pod niebieskim, lekko zachmurzonym niebem, unoszą się dziesiątki mężczyzn w ciemnych płaszczach i melonikach. Prawie wszyscy są zwróceni przodem do widza. Są rozmieszczeni w równych odstępach, jak w trójwymiarowej siatce. Kolejne warstwy postaci oddalają się w głąb obrazu w układzie rombów, więc bliższe postacie są duże, a dalsze coraz mniejsze.

Patrząc na obraz, łatwo pomyśleć o spadaniu, ale na płótnie nic nie wskazuje na ruch. Mężczyźni nie spadają ani nie wznoszą się, po prostu wiszą w powietrzu. Kilku wydaje się stać na dachach, inni zawisają przed oknami i fasadą domu. To właśnie ten bezruch odróżnia obraz od sceny deszczu czy upadku.

Płótno jest namalowane olejem i ma 80 na 100,3 cm. Malarz użył tu postaci, która w jego twórczości powraca bardzo często: mężczyzny w ciemnym płaszczu i meloniku, znanego też z „Syna człowieczego” z 1964 roku.

Jak interpretuje się „Golkondę”?

Charly Herscovici, który zarządzał prawami autorskimi do dzieł Magritte'a, mówił, że artysta wiedział, iż przedstawienia rzeczy mogą kłamać. Jego zdaniem obraz jest zabawny, ale jednocześnie uświadamia fałszywość przedstawienia. Widzimy realistycznie namalowanych ludzi i domy, a jednak scena nie może się wydarzyć.

Często spotyka się też odczytanie, że obraz zaciera granicę między jednostką a tłumem, bo każdy mężczyzna wygląda niemal tak samo jak pozostali. To jednak interpretacja komentatorów, a nie wypowiedź samego artysty.

Gdzie wisi oryginał „Golkondy”?

Obraz należy do Menil Collection w Houston w Teksasie i ma numer inwentarzowy V 414. Muzeum pokazywało go m.in. na wystawie „Memories of a Voyage: The Late Work of René Magritte” w 2014 roku oraz na wystawie „Thirty Works for Thirty Years” w latach 2017–2018.

Obraz często trafia na okładki. Widnieje m.in. na okładce drugiego wydania podręcznika „Contemporary Logic Design” Randy'ego Katza i Gaetana Borriella, a nawiązanie do niego znalazło się na okładce mangi „JoJolion” Hirohiko Arakiego. Salman Rushdie wspomina „Golkondę” w powieści „Two Years Eight Months and Twenty-Eight Nights”.