Obraz „Dumka Jaremy” Stanisław Masłowski namalował w Warszawie w 1879 roku. Przedstawia młodego Kozaka grającego na fujarce i dziewczynę w ukraińskim stroju, którzy stoją z koniem na kwitnącym stepie. Płótno należy do Muzeum Narodowego w Warszawie.
Stanisław Masłowski (1853–1926), Dumka Jaremy (1879) · Muzeum Narodowe w Warszawie, Warszawa.
Skąd u Masłowskiego tematy ukraińskie?
Według Muzeum Narodowego w Warszawie fascynacja Masłowskiego romantyzmem i folklorem kozackim zrodziła się podczas jego podróży na Ukrainę. Pierwszy raz pojechał tam w 1875 roku z malarzem Janem Owidzkim, potem w latach 1876, 1878, 1880 i 1886.
Zamiłowanie do scen rodzajowych podsycało środowisko warszawskich malarzy skupionych wokół Józefa Chełmońskiego i wspólnej pracowni w Hotelu Europejskim. Masłowski pracował tam razem z Chełmońskim i Stanisławem Witkiewiczem. Z tego czasu pochodzi kilka jego scen kozackich osadzonych w pejzażu.
ArtystaStanisław Masłowski (1853–1926)
DziełoDumka Jaremy (1879)
Technikaolej na płótnie, 59 × 117 cm
Gdzie jest oryginałMuzeum Narodowe w Warszawie, Warszawa
Co przedstawia „Dumka Jaremy”?
Kompozycja jest wydłużona, prawie dwa razy szersza niż wyższa. Przez całą szerokość płótna ciągnie się zielono-brunatny step pełen kwitnących, różnobarwnych kwiatów. Na pierwszym planie, pośrodku, stoi para: młody Kozak w wysokiej czarnej czapce gra na fujarce, a obok niego dziewczyna w białej, haftowanej koszuli, z czerwonymi wstążkami i kwiatami we włosach.
Za postaciami stoi ciemny, osiodłany koń. Błękitne niebo z rozciągniętym nad horyzontem białym obłokiem wypełnia mniej więcej jedną trzecią obrazu. Wcześniejszy opis na tej stronie mówił o samotnym Kozaku z instrumentem strunowym o zachodzie słońca. To był błąd, obraz pokazuje parę w dziennym świetle.
Kim jest Jarema z tytułu?
Muzeum w opisie obrazu nie wyjaśnia, do kogo odnosi się tytuł. Imię Jarema nosi bohater poematu „Hajdamacy” Tarasa Szewczenki, wydanego w 1841 roku. To ubogi kozacki sierota, który przyłącza się do hajdamaków, a jego ukochaną jest Oksana. Związek obrazu z poematem nie jest jednak potwierdzony w źródłach, które przejrzeliśmy.
Na poprzedniej wersji tej strony Jaremę łączono z poematem Seweryna Goszczyńskiego. Źródła tego nie potwierdzają, więc tę informację usunęliśmy.
Losy obrazu i gdzie go zobaczyć
Muzeum Narodowe w Warszawie uważa „Dumkę Jaremy” za najważniejszą z kozackich scen Masłowskiego. Obraz poprzedziła „Branka” z 1878 roku, dziś zaginiona. Z tego samego okresu pochodzą akwarela z temperą „Kozak i dziewczyna” z 1879 roku (Muzeum Narodowe w Poznaniu) oraz „Ukraińska dziewczyna nad stawem” z 1880 roku.
W czasie drugiej wojny światowej Niemcy wywieźli obraz z Polski. Odzyskano go z Salzburga 24 kwietnia 1946 roku. Dziś znajduje się w zbiorach Muzeum Narodowego w Warszawie (numer inwentarzowy MP 98 MNW).
