Obraz „Wiosna 1905” Stanisław Masłowski namalował w Warszawie w 1906 roku. Przedstawia konny patrol kozaków, który w pogodny wiosenny dzień eskortuje dwóch młodych aresztantów, robotnika i studenta, środkiem Alej Ujazdowskich. Oryginał należy do Muzeum Narodowego w Warszawie, gdzie figuruje pod tytułem „Świt 1906 (Wiosna 1905)”.
Stanisław Masłowski (1853–1926), Wiosna 1905 (Świt 1906) (1906) · Muzeum Narodowe w Warszawie, Warszawa.
Jak powstał obraz i skąd dwa tytuły?
Obraz pokazuje scenę z czasów rewolucji 1905 roku. Według Muzeum Narodowego w Warszawie Masłowski wielokrotnie widział takie sceny w Warszawie wiosną 1905 roku. Pisał o tym w liście do żony z 14 lipca 1906 roku.
Pierwotny tytuł brzmiał „Patrol kozaków”. Po wystawieniu obrazu w warszawskim Salonie Kulikowskiego interweniowała cenzura i płótno wycofano z wystawy. Artysta zmienił wtedy tytuł na „Świt 1906” lub „Wiosna 1905”. Obraz jest sygnowany w prawym dolnym rogu: „ST. MASŁOWSKI. / WARSZAWA. / 1906”.
Gdzie jest oryginałMuzeum Narodowe w Warszawie, Warszawa
Co przedstawia „Wiosna 1905”?
Szeroka ulica biegnie prosto w głąb obrazu, obsadzona po obu stronach dwoma rzędami zielonych drzew. Środkiem jedzie czterech kozaków w szarozielonych płaszczach i okrągłych czapkach z granatowymi otokami. Między końmi idą dwaj młodzi mężczyźni, robotnik i student. Jezdnia jest szara, mokra po deszczu, z kałużami i torami tramwajowymi.
Po prawej, za drzewami, stoi klasycystyczny pałacyk z rzeźbą „Dawida” Donatella. Na chodniku w głębi widać posłańca niosącego kosz kwiatów. Nad ulicą rozpościera się pogodne, różowo-błękitne niebo. Wcześniejsza wersja tej strony opisywała wiejską drogę w roztopach z samotnym jeźdźcem. To był opis innej sceny.
Gdzie dzieje się scena i co znaczy?
Muzeum identyfikuje miejsce jako Aleje Ujazdowskie w Warszawie. Wskazują na to dwa rzędy drzew i charakterystyczna rzeźba Donatella przed pałacykiem. Pałacyk na obrazie przypomina pałac Śleszyńskich (Aleje Ujazdowskie 25), choć w rzeczywistości ta rzeźba stała przed pałacykiem Sobańskich pod numerem 13.
Według opisu muzealnego siłą obrazu jest kontrast. Groźne położenie aresztowanych zderza się z pięknem spokojnego, wiosennego dnia, wypogodzonym niebem i beztroską postacią posłańca z kwiatami. Masłowski nie pokazuje walki, tylko scenę, jaką według własnych słów wielokrotnie oglądał na ulicach.
Repliki, losy obrazu i gdzie go zobaczyć
Znane są dwie repliki obrazu. Jedna, z 1907 roku, jest w Muzeum Sztuki w Łodzi. Druga, z 1906 roku, z napisem „ŚWIT ROKU 1906”, należy do Muzeum Niepodległości w Warszawie. Grafika na naszych produktach odpowiada wersji z Muzeum Narodowego w Warszawie.
Obraz pochodzi z kolekcji Bohdana Wydżgi. W czasie drugiej wojny światowej został wywieziony, a po wojnie go odzyskano. Dziś należy do Muzeum Narodowego w Warszawie (numer inwentarzowy MP 2152 MNW). Według Wikipedii do tego obrazu odnosi się wiersz Jacka Kaczmarskiego.
