Stanisław Masłowski namalował „Wschód księżyca” w Warszawie w 1884 roku. To duży nokturn olejny, który pokazuje staw o zmierzchu, ciemne sylwetki drzew i złotą tarczę księżyca odbitą w wodzie. Obraz należy do Muzeum Narodowego w Krakowie.
Stanisław Masłowski (1853–1926), Wschód księżyca (1884) · Muzeum Narodowe w Krakowie, Kraków.
Jak powstał „Wschód księżyca”?
Według przekazu samego artysty, przytoczonego przez Muzeum Narodowe w Krakowie, obraz zainspirował poemat Juliusza Słowackiego „Beniowski”. Słowacki kilka razy opisuje w nim staw w ogrodach zamku w Ladawie. Masłowski odtworzył najpewniej scenę z Pieśni pierwszej, w której księżyc „wstąpił krwawy / I oczerwieniać zaczął staw Ladawy”.
Muzeum podkreśla jednak, że istotą obrazu nie jest wierność wobec tekstu. Masłowskiego interesował problem światła: jak zapadający zmrok gasi barwy i zaciera kontury, a światło księżyca przenika powietrze i odbija się w wodzie. W latach 80. XIX wieku artysta obracał się w kręgu warszawskich naturalistów skupionych wokół Stanisława Witkiewicza. W latach 1884–1887 należał do tzw. grupy „Wędrowca”, razem z Józefem Pankiewiczem i Władysławem Podkowińskim.
ArtystaStanisław Masłowski (1853–1926)
DziełoWschód księżyca (1884)
Technikaolej na płótnie, 124 × 220 cm
Gdzie jest oryginałMuzeum Narodowe w Krakowie, Kraków
Co widać na obrazie?
Płótno ma ponad dwa metry szerokości. Lewą część zajmuje tafla stawu, nad którą czernieją pnie i nagie gałęzie drzew, w tym jedno wysokie, smukłe drzewo. Między drzewami wznosi się złocista tarcza księżyca. Jej odbicie biegnie po wodzie jasną, migotliwą smugą aż do dolnej krawędzi obrazu.
Po prawej rozciąga się ciemny brzeg i rozlewisko. Niebo z gasnącą poświatą słońca ma zimne, szare i przygaszone błękitne tony. Nad wodą unosi się mgła. Cały obraz jest utrzymany w ciemnej gamie, a jedynym mocnym akcentem barwnym jest księżyc i jego odblask.
Jak ocenia się ten obraz?
Muzeum Narodowe w Krakowie nazywa „Wschód księżyca” najwybitniejszym obrazem w dorobku Masłowskiego. Zalicza go do malarstwa nastrojowego, określanego niemieckim słowem „Stimmung”. Według muzeum obraz ma związki z malarstwem monachijskim, a motyw księżyca nad wodą przypomina też obrazy Claude'a Moneta, „Zachód słońca” (1872) i „Impresję, wschód słońca” (1874).
Obraz bywał wystawiany pod innymi tytułami: „Krajobraz” i „Grobla”. Pod tym drugim pokazano go w 1907 roku w warszawskim Salonie Kulikowskiego, o czym pisał „Tygodnik Ilustrowany”.
Gdzie można zobaczyć „Wschód księżyca”?
Obraz po raz pierwszy wystawiono w 1884 roku w warszawskim Towarzystwie Zachęty Sztuk Pięknych. Wylosował go tam Ludwik Michałowski. Po jego śmierci w 1899 roku muzeum kupiło płótno od spadkobierców w 1900 roku. W 1887 roku obraz pokazano też na pierwszej wielkiej wystawie sztuki polskiej w Krakowie.
Dziś należy do Muzeum Narodowego w Krakowie (numer inwentarzowy MNK II-a-262). Według Wikipedii jest prezentowany w oddziale muzeum w Sukiennicach, gdzie mieści się galeria polskiej sztuki XIX wieku.
