Hołd Trzech Króli – Anbetung der Könige (Adoration of the Magi) (1504)
Albrecht Dürer namalował „Hołd Trzech Króli” w 1504 roku na zamówienie elektora saskiego Fryderyka Mądrego. Obraz olejny na desce przedstawia mędrców ze Wschodu składających dary Dzieciątku na kolanach Maryi. Oryginał należy do Galerii Uffizi we Florencji.
Albrecht Dürer (1471–1528), Hołd Trzech Króli (1504) · Galeria Uffizi, Florencja.
Dla kogo Dürer namalował „Hołd Trzech Króli”?
Zamawiającym był Fryderyk Mądry, elektor saski. Obraz przeznaczono do ołtarza kościoła zamkowego w Wittenberdze. Dürer ukończył go w 1504 roku, czyli w okresie między pierwszą podróżą do Włoch (1494–1495) a drugą, rozpoczętą w 1505 roku. Wcześniej był znany przede wszystkim jako grafik i autor autoportretów, a ten obraz należy do jego najważniejszych prac malarskich z tych lat.
Część badaczy, m.in. Erwin Panofsky, przypuszcza, że deska mogła być środkową częścią tzw. ołtarza Jabacha. Dwa skrzydła z historią Hioba, dziś we Frankfurcie i w Kolonii, mają takie same wymiary i powstały w podobnym czasie. To hipoteza, a nie ustalony fakt.
ArtystaAlbrecht Dürer (1471–1528)
DziełoHołd Trzech Króli (1504) Anbetung der Könige (Adoration of the Magi)
Technikaolej na desce, 99 × 113,5 cm
Gdzie jest oryginałGaleria Uffizi, Florencja
Co przedstawia obraz i jak jest zbudowany?
Maryja siedzi z Dzieciątkiem na kolanach przed ruinami starej budowli. Przed nią klęczy brodaty król z darem. Obok stoi drugi król, ukazany z profilu, z długimi jasnymi włosami. Po prawej stronie, osobno, stoi trzeci, czarnoskóry król. Według opisu w Wikipedii równoważy on zwartą grupę czterech postaci po lewej, ułożonych w kształt piramidy. Za nim widać sługę w turbanie.
Tło tworzą łuki ruin, częściowo zawalone, i rozległy krajobraz. Przestrzeń jest zbudowana według zasad perspektywy. Dürer dodał drobne szczegóły: zwierzęta przy stajni i rośliny rozsiane na pierwszym planie. Na szarym kamieniu z przodu umieścił datę i swój monogram AD.
Galeria Uffizi zwraca uwagę na połączenie dwóch tradycji. Z malarstwa niderlandzkiego, m.in. Dirka Boutsa i Gerarda Davida, pochodzi dbałość o szczegół. Z Włoch, od Mantegni, Belliniego i Leonarda, przyszły perspektywa, proporcje i układ postaci. Korony i puchary przypominają prace norymberskich złotników.
Czy Dürer namalował siebie jako jednego z króli?
Tak uważa się powszechnie. Muzeum Uffizi pisze, że król ukazany z profilu jest prawdopodobnie wzorowany na samym Dürerze. Rozpoznaje się go po brodzie i długich złotych włosach, znanych z jego autoportretów. Umieszczanie rzeczywistych osób wśród Trzech Króli było w tamtym czasie częstą praktyką.
W tym samym roku Dürer wykonał miedzioryt „Adam i Ewa”. Badacze wskazują, że postacie drugiego i trzeciego króla czerpią z figury Adama, np. w ustawieniu ciała i nóg czarnoskórego króla.
Jak obraz trafił do Florencji i gdzie go zobaczyć?
W 1603 roku elektor Chrystian II Saski podarował obraz cesarzowi Rudolfowi II. Dzieło pozostało w zbiorach cesarskich w Wiedniu do 1792 roku. Wtedy dyrektor Uffizi Luigi Lanzi pozyskał je w zamian za „Ofiarowanie w świątyni” Fra Bartolomea.
Dziś obraz wisi w Galerii Uffizi we Florencji, w sali A20 poświęconej renesansowi na północ od Alp. Ma wymiary 99 × 113,5 cm i numer inwentarzowy 1890 n. 1434.
