Rycerz, Śmierć i Diabeł – Ritter, Tod und Teufel (1513)
Albrecht Dürer wykonał miedzioryt „Rycerz, Śmierć i Diabeł” w 1513 roku. Rycina pokazuje rycerza w zbroi, który jedzie konno przez ciemny wąwóz w towarzystwie Śmierci i Diabła. To grafika, a nie obraz, więc istnieje w wielu odbitkach, m.in. w Metropolitan Museum of Art w Nowym Jorku.
Albrecht Dürer (1471–1528), Rycerz, Śmierć i Diabeł (1513) · liczne odbitki, m.in. Metropolitan Museum of Art, Nowy Jork.
Czym są „Meisterstiche” Dürera?
Tak nazywa się trzy duże miedzioryty Dürera z lat 1513–1514: „Rycerz, Śmierć i Diabeł”, „Melancholia I” oraz „Święty Hieronim w pracowni”. Wszystkie trzy mają ten sam format. Powstały w okresie, gdy Dürer niemal przestał malować i ciąć drzeworyty, a skupił się na rycie w miedzi.
Metropolitan Museum of Art łączy te trzy ryciny z trzema rodzajami cnót znanymi ze średniowiecznej scholastyki. Rycerz miałby tu uosabiać cnotę moralną i życie czynne. Sam Dürer nazywał tę grafikę po prostu „Jeźdźcem”.
ArtystaAlbrecht Dürer (1471–1528)
DziełoRycerz, Śmierć i Diabeł (1513) Ritter, Tod und Teufel
Technikamiedzioryt, 24,3 × 18,8 cm (płyta, egzemplarz Metropolitan Museum of Art)
Gdzie jest oryginałliczne odbitki, m.in. Metropolitan Museum of Art, Nowy Jork
Co dokładnie widać na rycinie?
Rycerz w pełnej zbroi siedzi na potężnym koniu i patrzy prosto przed siebie. Obok biegnie pies. Po lewej stronie, na bladym koniu, jedzie Śmierć: postać bez nosa i warg, która trzyma klepsydrę. Za rycerzem idzie rogaty Diabeł o zwierzęcym pysku. Na pniu na pierwszym planie leży czaszka, tuż na drodze konia.
Postacie otacza plątanina gałęzi, korzeni i skał. Na wzgórzu w tle widać miasto. Na tabliczce w lewym dolnym rogu Dürer umieścił monogram, rok 1513 i literę S. Jej znaczenie nie jest pewne.
Jak interpretuje się rycerza, Śmierć i Diabła?
Najczęściej rycerz jest odczytywany jako chrześcijanin, który idzie przez życie mimo zagrożeń. Część historyków sztuki, m.in. Erwin Panofsky, łączy rycinę z „Podręcznikiem żołnierza Chrystusowego” Erazma z Rotterdamu z 1504 roku. Panofsky widział w psie symbol wierności. To jednak hipoteza, nie potwierdzony zamysł artysty.
Są też inne odczytania. Dziewiętnastowieczny badacz Moritz Thausing uważał, że rycina należała do cyklu czterech temperamentów, a litera S oznacza temperament sangwiniczny. Sten Karling i Ursula Meyer widzieli w postaci rycerza raczej rycerza rabusia, zwracając uwagę na lisi ogon przy kopii. Spór o znaczenie tej grafiki trwa od stuleci.
Gdzie można zobaczyć „Rycerza, Śmierć i Diabła”?
Miedzioryt odbijano z jednej płyty w wielu egzemplarzach, dlatego nie ma jednego oryginału. Odbitki mają niemal wszystkie duże gabinety rycin, a wiele późniejszych, słabszych odbitek jest w rękach prywatnych. Egzemplarz Metropolitan Museum of Art w Nowym Jorku ma płytę o wymiarach 24,3 × 18,8 cm.
Rycina wpłynęła na późniejszą kulturę. Friedrich Nietzsche podarował jej odbitkę Richardowi Wagnerowi w 1870 roku. John Tenniel nawiązał do niej w ilustracji Alicji i Białego Rycerza do „Po drugiej stronie lustra”, a Ingmar Bergman wymieniał ją jako inspirację „Siódmej pieczęci”. W XX wieku obraz rycerza wykorzystywała także propaganda nazistowska.
Oryginał
Gdzie zobaczyć obraz „Rycerz, Śmierć i Diabeł”?
liczne odbitki, m.in. Metropolitan Museum of Art, Nowy Jork.
