Madonna z czyżykiem – Die Madonna mit dem Zeisig (1506)
Albrecht Dürer namalował „Madonnę z czyżykiem” w 1506 roku w Wenecji. Obraz przedstawia Maryję z Dzieciątkiem, na którego ręce siedzi czyżyk, małego Jana Chrzciciela i aniołki koronujące Maryję wieńcem z róż. Oryginał należy do Gemäldegalerie w Berlinie.
Albrecht Dürer (1471–1528), Madonna z czyżykiem (1506) · Gemäldegalerie, Berlin.
Kiedy i gdzie powstała „Madonna z czyżykiem”?
Obraz powstał w 1506 roku w Wenecji, podczas drugiej podróży Dürera do Włoch, rozpoczętej w 1505 roku. Berlińskie muzeum przypuszcza, że artysta zabrał go potem ze sobą do Norymbergi. Postać małego Jana Chrzciciela wskazuje na wzory włoskie, które Dürer mógł poznać właśnie w Wenecji.
W tym samym czasie Dürer malował dla kupców niemieckich w Wenecji ołtarz „Święto różańcowe”, dziś w Galerii Narodowej w Pradze. Muzeum w Berlinie wiąże oba obrazy ze sobą, m.in. przez motyw wieńca z róż.
ArtystaAlbrecht Dürer (1471–1528)
DziełoMadonna z czyżykiem (1506) Die Madonna mit dem Zeisig
Technikaolej na desce topolowej, 93,5 × 78,9 cm
Gdzie jest oryginałGemäldegalerie, Berlin
Co przedstawia obraz?
Maryja w niebieskiej szacie siedzi na tronie na tle szerokiego krajobrazu. Na jej kolanach, na czerwonej poduszce, leży Dzieciątko. Na uniesionym ramieniu Jezusa przysiadł czyżyk, a dziecko jakby wsłuchuje się w jego śpiew i trzyma w dłoni smoczek. Prawa ręka Maryi spoczywa na książce.
U stóp Maryi stoi mały Jan Chrzciciel, rozpoznawalny po szacie z sierści. Podaje jej konwalie. Towarzyszy mu anioł, który niesie jego laskę zakończoną krzyżem. Nad głową Maryi dwa aniołki trzymają wieniec z czerwonych i białych róż. W tle widać ruiny budowli.
Co symbolizuje czyżyk i inne szczegóły?
Opis muzeum w Berlinie podaje kilka odczytań. Czyżyk żywi się nasionami ostu, dlatego zapowiada Mękę Chrystusa. Konwalie oznaczają wiosnę, przyjście Chrystusa i niepokalane poczęcie Maryi. Wieniec z czerwonych i białych róż łączy się z modlitwą różańcową.
Ruiny w tle są odczytywane jako pałac króla Dawida, przy którym miała stać szopa narodzenia. Oznaczają królewskie pochodzenie Chrystusa i koniec Starego Przymierza.
Te odczytania pochodzą z opisu przygotowanego przez muzeum na podstawie publikacji Wilhelma H. Köhlera „200 Meisterwerke der europäischen Malerei” (2019). To interpretacje historyków sztuki, a nie wypowiedzi samego Dürera.
Jak obraz trafił do Berlina i gdzie go zobaczyć?
Berlińskie muzea kupiły obraz w latach 1892–1893 z kolekcji Henry'ego Kerra, 9. markiza Lothian, z Newbattle Abbey. Dziś należy do Gemäldegalerie, części Staatliche Museen zu Berlin, pod numerem 557F.
To obraz olejny na desce topolowej o wymiarach 93,5 × 78,9 cm. Z przodu po lewej Dürer umieścił karteczkę z łacińskim napisem, swoim monogramem AD i datą 1506.
