Edvard Munch namalował „Lęk” (norw. „Angst”) w 1894 roku. Obraz pokazuje grupę ludzi o bladych twarzach, którzy idą wprost na widza pod krwistoczerwonym niebem nad fiordem. Oryginał należy do Muzeum Muncha (MUNCH) w Oslo.
Edvard Munch (1863–1944), Lęk (1894) · Muzeum Muncha (MUNCH), Oslo.
Jak powstał „Lęk” i co łączy go z „Krzykiem”?
Historyk sztuki Arne Eggum opisuje „Lęk” jako połączenie dwóch wcześniejszych obrazów Muncha: „Wieczoru na ulicy Karla Johana” z 1892 roku i „Krzyku” z 1893 roku. Z pierwszego pochodzą postacie o przestraszonych, wpatrzonych twarzach. Z drugiego krajobraz wschodniego brzegu fiordu Oslo. Obraz należy do „Fryzu życia”, cyklu, w którym Munch zestawiał prace o miłości, lęku i śmierci.
Eggum zwraca uwagę na nową postać przy lewej krawędzi: mężczyznę z kozią bródką. Widzi w nim polskiego pisarza Stanisława Przybyszewskiego, z którym Munch przyjaźnił się w berlińskim kręgu artystów skupionym wokół lokalu „Pod Czarnym Prosiakiem”. Według Eggum to ukłon w stronę przyjaciela, a także wskazówka, że obraz powstał w Berlinie.
ArtystaEdvard Munch (1863–1944)
DziełoLęk (1894) Angst
Technikaolej na płótnie, 94 × 74 cm
Gdzie jest oryginałMuzeum Muncha (MUNCH), Oslo
Co przedstawia obraz?
Scenerię Munch przejął z „Krzyku”. Przez obraz po przekątnej biegnie barierka, za nią opada stromy brzeg, a w dali widać miasto i fiord ze statkami. Nad wszystkim rozciąga się krwistoczerwone niebo z kłębiącymi się chmurami. Na drodze stoi gęsta grupa ludzi o zielonkawobladych twarzach i szeroko otwartych oczach. Patrzą prosto na widza i zdają się na niego napierać.
Na pierwszym planie wyróżniają się trzy postacie: kobieta w czepku przypominającym aureolę, mężczyzna w cylindrze i mężczyzna w kapeluszu z kozią bródką. Obraz namalowano olejem na płótnie, ma 94 × 74 cm. Historyczka sztuki Gerd Woll zwraca uwagę, że ostre, sygnałowe kolory i ich kontrasty działają niepokojąco i wzmacniają nastrój zagrożenia.
Kim są postacie i co oznacza „Lęk”?
Eggum wiąże obraz z przeżyciem, które Munch opisał w swoich zapiskach. Jako dwudziestodwulatek szedł wieczorem główną ulicą Kristianii, szukając ukochanej, zamężnej Milly Thaulow. Naprzeciw płynął tłum przechodniów. Munch poczuł, że nogi odmawiają mu posłuszeństwa, a blade twarze ludzi wpatrują się w niego. Eggum rozpoznaje w kobiecie w czepku właśnie Milly Thaulow, a w mężczyźnie w cylindrze jej męża.
Nie wszyscy badacze czytają obraz tak osobiście. Gerd Woll widzi w nim przede wszystkim symbolistyczny zapis nastroju i uczucia, typowy dla schyłku XIX wieku. Reinhold Heller porównuje ciemno ubrany tłum do konduktu żałobnego i widzi w nim obraz mieszkańców nowoczesnego miasta, oderwanych od przyrody, która rozciąga się za ich plecami.
Grafiki „Lęk” i gdzie zobaczyć obraz
W 1896 roku Munch przeniósł motyw na dwie grafiki: litografię, w której kompozycja jest odwrócona względem obrazu, oraz drzeworyt. W obu zniknęła barierka, a postacie wypełniają cały pierwszy plan. Nie ma już mężczyzny z bródką, za to wokół mężczyzny w cylindrze stoją trzy kobiety w czepkach. Dwubarwną, czarno-czerwoną wersję litografii Munch dał do wydanego w 1896 roku przez Ambroise'a Vollarda zbioru „Les Peintres-Graveurs”.
Obraz należy do zbiorów Muzeum Muncha w Oslo (nr inw. MM.M.00515). Trzon tej kolekcji stanowią prace, które artysta przekazał miastu Oslo po swojej śmierci. Muzeum otwarto w 1963 roku w dzielnicy Tøyen, a od 2021 roku działa w nowym budynku w Bjørvice, pod nazwą MUNCH. Przed wizytą warto sprawdzić na stronie muzeum, czy obraz jest akurat eksponowany.
