Edvard Munch – Taniec życia

Åsgårdstrand i noc przesilenia letniego

Na przełomie 1899 i 1900 roku Munch pracował w swojej letniej pracowni w rybackiej wiosce Åsgårdstrand nad fiordem Oslo. Białe noce skandynawskiego lata – czas, gdy słońce ledwo muska horyzont i nigdy w pełni nie zachodzi – wywoływały u malarza stan gorączkowego uniesienia twórczego. To w tej niezwykłej scenerii narodził się „Taniec życia”, stanowiący serce i kulminację całego „Fryzu Życia”.

Kompozycja ukazuje polanę nad brzegiem morza, na której w świetle księżyca tańczą splecione w uścisku pary. Na pierwszym planie, w centrum kompozycji, tańczy sam malarz z kobietą w płomiennie czerwonej sukni, której fałdy oplatają nogi partnera niczym płynna lawa. Kobieta w czerwieni to uosobienie dojrzałej, zmysłowej miłości i erotycznego pożądania, w którym człowiek zatraca własną tożsamość.

Po lewej stronie polany stoi młoda dziewczyna w śnieżnobiałej sukni, z uśmiechem sięgająca po kwiat – symbol dziewczęcej niewinności, nadziei i przebudzenia uczuć. Po prawej stronie, wyprostowana i samotna, stoi dojrzała kobieta w żałobnej czerni, ze splecionymi dłońmi i zgaszonym spojrzeniem, obserwująca tańczących z goryczą i żalem utraconej młodości.

Kolumna księżycowa i symbolika trzech barw

W tle obrazu, nad gładką taflą morza, unosi się pełny złocisty księżyc, rzucający na wodę pionową, świetlistą smugę przypominającą kolumnę (tzw. słup księżycowy). W ikonografii Muncha ten faliczny motyw świetlny symbolizuje pierwotną, zapładniającą siłę natury i wieczny popęd podtrzymujący życie na ziemi.

Triada kolorystyczna trzech kobiecych sukien – biel, czerwień i czerń – to jeden z najpotężniejszych kodów symbolicznych w historii sztuki europejskiej. Biel to dziewictwo i narodziny; czerwień to krew, grzech, seks i rozkwit życia; czerń to żałoba, samotność i śmierć. Munch ukazał w jednym kadrze całą trajektorię ludzkiego losu: od niewinnych marzeń młodości, przez gorączkę namiętności, aż po samotny kres.

Klejnot Nasjonalmuseet w Oslo

W 1910 roku, po wielkich sukcesach wystawienniczych w Niemczech, „Taniec życia” został zakupiony przez wybitnego norweskiego mecenasa Olafa Schou i podarowany Galerii Narodowej w Oslo, stając się jednym z najważniejszych skarbów narodowych Norwegii.

Dziś płótno to zajmuje centralne miejsce w sali Muncha w nowym Nasjonalmuseet w Oslo. Jego liryczny, a zarazem dramatyczny wydźwięk nieustannie porusza kolejne pokolenia, przypominając, że taniec życia – choć nieuchronnie kończy się w mroku – jest najpiękniejszym darem, jaki otrzymuje człowiek.