Edvard Munch namalował „Dojrzewanie” (norw. „Pubertet”) w 1894 roku w Berlinie. Obraz przedstawia nagą dziewczynę siedzącą na brzegu łóżka, za którą na ścianie rysuje się duży, ciemny cień. Oryginał należy do Muzeum Narodowego (Nasjonalmuseet) w Oslo.
Edvard Munch (1863–1944), Dojrzewanie (1894) · Nasjonalmuseet (Muzeum Narodowe), Oslo.
Jak powstało „Dojrzewanie”?
Motyw dziewczyny na brzegu łóżka Munch podjął po raz pierwszy już w 1886 roku. Tamta wersja spłonęła w pożarze domu jej właściciela, Axela Thoresena. Wcześniej, w 1889 roku, pokazano ją na wystawie w Studentersamfundet pod tytułem „Modell for første gang”, czyli „Modelka po raz pierwszy”. W liście do Thoresena z 1929 roku Munch napisał, że obraz z Muzeum Narodowego powtarza tę zaginioną kompozycję.
Muzeum datuje swój obraz na 1894 rok, a w innym miejscu opisu podaje, że powstał w Berlinie zimą 1894–1895. Według katalogu muzealnego jest nieco późniejszy niż wersja z Muzeum Muncha, namalowana na początku 1894 roku. Łącznie Munch namalował cztery wersje tego motywu. Najpóźniejsza, mniejsza i bardziej kolorowa, powstała mniej więcej dwadzieścia lat później. W 1894 roku Munch wykonał też litografię, a w 1902 roku akwafortę.
ArtystaEdvard Munch (1863–1944)
DziełoDojrzewanie (1894) Pubertet
Technikaolej na płótnie, 151,5 × 110 cm
Gdzie jest oryginałNasjonalmuseet (Muzeum Narodowe), Oslo
Co przedstawia obraz?
Młoda naga dziewczyna z rozpuszczonymi włosami siedzi na brzegu łóżka. Ma złączone nogi, a ręce trzyma przed sobą, zasłaniając łono. Patrzy prosto przed siebie szeroko otwartymi oczami. Światło pada z lewej strony, a za nią, na ścianie, wyrasta ciemny, ciężki cień, większy od samej postaci.
Obraz namalowano olejem na płótnie, ma 151,5 × 110 cm i jest sygnowany „E. Munch” w prawym dolnym rogu. Muzeum podkreśla, że temat dojrzewania płciowego dziewczyny potraktowano tu otwarcie i bez upiększeń. Sposób malowania wiąże obraz z naturalizmem lat osiemdziesiątych XIX wieku, ale zapowiada też późniejszy, ekspresyjny styl artysty.
Co oznacza cień za dziewczyną?
Muzeum Narodowe odczytuje cień jako projekcję stanu wewnętrznego dziewczyny. Motyw bywa interpretowany jako obraz lęku, budzącej się seksualności i zmian, które młody człowiek przechodzi w drodze do dorosłości. Munch nadawał kolejnym wersjom różne tytuły: najpierw „Młoda modelka”, potem „Dojrzewanie”, a jeszcze później „Nocą”. To pozwala odczytywać obraz na kilka sposobów, od sceny z pracowni po nocne niepokoje.
Współcześni porównywali obraz z akwafortą Féliciena Ropsa „Najpiękniejsza miłość Don Juana”. Podobieństwo zauważył już Stanisław Przybyszewski w wydanej w 1894 roku pierwszej publikacji poświęconej Munchowi. Malarz odpowiadał, że pierwszą wersję namalował, zanim poznał pracę Ropsa.
Jak obraz trafił do muzeum i gdzie go zobaczyć?
Galeria Narodowa w Oslo kupiła obraz w 1909 roku na wystawie Muncha w galerii Blomqvist, ze środków fundacji A.C. Houena. Do zbiorów wpisano go wtedy pod tytułem „Nat, ung pike paa sengekanten”, czyli „Noc, młoda dziewczyna na brzegu łóżka”.
Dziś obraz wisi w Muzeum Narodowym w Oslo, w sali poświęconej Munchowi. Muzeum nie podaje nazwiska modelki i nie da się jej wiarygodnie ustalić.
