Frida Kahlo – Autoportret z cierniowym naszyjnikiem i kolibrem

Rozwód z Diego Riverą i cierniowa korona miłości

Rok 1939 i 1940 był dla Fridy czasem głębokiego kryzysu emocjonalnego. Po odkryciu romansu męża Diego Rivery z jej ukochaną młodszą siostrą Cristiną, małżeństwo rozpadło się i zakończyło formalnym rozwodem. Samotna, cierpiąca na nawroty bólów kręgosłupa Frida zamknęła się w pracowni, by w sztuce odnaleźć ratunek przed rozpaczą.

W „Autoportrecie z cierniowym naszyjnikiem” artysta przedstawiła się frontalnie na tle ściany z gigantycznych, tropikalnych liści monstery. Jej szyję oplata gęsty, splątany wieniec z suchych cierni, przypominający koronę cierniową Chrystusa. Ostre kolce wbijają się głęboko w bladą skórę szyi, z której sączą się małe, rubinowe krople krwi.

Mimo fizycznego bólu twarz Fridy pozostaje absolutnie spokojna, wręcz hieratyczna. Jej wzrok jest skupiony, nieugięty i wolny od rozpaczy. Pomiędzy liśćmi unoszą się białe ważki i motyle z aksamitnymi skrzydłami – odwieczne symbole zmartwychwstania i przemiany duszy.

Zwierzyniec symboli: Kot nieszczęścia, małpka i amulet Huitzilopochtli

Bogactwo symboliczne tego płótna czerpie z dwóch źródeł: chrześcijańskiej ikonografii pasyjnej oraz rdzennej mitologii Azteków. Na piersi Fridy, zawieszony na cierniowym naszyjniku niczym wisior, wisi martwy czarny koliber z rozpostartymi skrzydłami. W meksykańskiej tradycji ludowej koliber jest amuletem przynoszącym szczęście w miłości, ale w mitologii Azteków był wcieleniem boga wojny i słońca Huitzilopochtli. Martwy ptak zwiastuje śmierć miłości i bolesną samotność.

Nad lewym ramieniem Fridy przyczaił się czarny kot o świecących oczach – zwiastun pecha, zdrady i złego losu, wpatrujący się drapieżnie w martwego ptaka. Nad prawym ramieniem siedzi jej ukochana oswojona małpka (czepiak o imieniu Caimito de Guayabal) – podarunek od Diego Rivery – która w skupieniu pociąga za cierniowy sznur, mimowolnie pogłębiając rany na szyi swej pani.

Duma Harry Ransom Center w Teksasie

Dziś płótno z Austin podróżuje po najważniejszych muzeach świata jako absolutny szczyt kunsztu malarskiego Fridy Kahlo. Przed obrazem ustawiają się wielogodzinne kolejki w Paryżu, Nowym Jorku i Londynie.

„Autoportret z cierniowym naszyjnikiem i kolibrem” to arcydzieło o uniwersalnym wymiarze: ukazuje kobietę, która nie pozwala, by cierpienie zniszczyło jej godność. Z ran sączy się krew, ale z ramion wzlatują motyle – zwiastuny wiecznego odrodzenia i triumfu twórczości nad śmiercią.