Gustave Caillebotte – Cykliniarze

Jak powstali „Cykliniarze”?

Caillebotte uczył się malarstwa w pracowni Léona Bonnata, malarza związanego ze szkołą akademicką. Musée d'Orsay podkreśla, że to przygotowanie widać w sposobie pracy nad obrazem: malarz dokładnie studiował gesty robotników, ich narzędzia i otoczenie. Każdą część kompozycji rysował osobno, a potem przenosił rysunki na płótno za pomocą siatki kwadratów.

Scena rozgrywa się w eleganckim, mieszczańskim wnętrzu. Według Wikipedii jest to najpewniej pracownia artysty przy rue de Miromesnil 77 w 8. dzielnicy Paryża, choć w literaturze pojawia się też sąsiedni adres przy rue de Lisbonne.

Co widać na obrazie?

Patrzymy na podłogę z góry. Trzech mężczyzn z nagimi torsami klęczy na deskach i skrobie je ręcznymi cyklinami. Głowy dwóch z nich są pochylone ku sobie, jakby rozmawiali. Wokół leżą zwinięte wióry, a po prawej stronie stoi butelka. Światło wpada przez okno w tylnej ścianie i odbija się od zeskrobanych pasów drewna.

Kompozycję spaja powtarzający się motyw krzywizny: zawinięte wióry, ornament żelaznej kraty w oknie, wygięte plecy i ramiona robotników. Trzy postacie wykonują różne etapy tej samej pracy, co przypomina sposób, w jaki serie pozycji układał Edgar Degas. Musée d'Orsay zauważa, że nagie torsy przywodzą na myśl antycznych herosów, ale akademicka precyzja służy tu przedstawieniu współczesności.

Dlaczego obraz odrzucono na Salonie?

W 1875 roku jury oficjalnego Salonu odrzuciło obraz. Według Musée d'Orsay powodem był prawdopodobnie surowy realizm, a krytycy pisali o „wulgarnym temacie”. Muzeum uznaje „Cykliniarzy” za jedno z pierwszych przedstawień miejskiego proletariatu w malarstwie. Wcześniej artyści chętniej malowali chłopów, jak Millet, lub robotników wiejskich, jak Courbet. Jednocześnie muzeum zaznacza, że zamożny Caillebotte nie nadał obrazowi przesłania społecznego ani politycznego.

Po odrzuceniu Caillebotte przyłączył się do impresjonistów. Na ich drugiej wystawie w 1876 roku pokazał osiem obrazów, w tym „Cykliniarzy”, ich drugą wersję z 1876 roku i „Młodego mężczyznę w oknie”. Recenzje były podzielone. Émile Zola docenił wykonanie, ale nazwał obraz „antyartystycznym” i „malarstwem mieszczańskim” z powodu nadmiernej dokładności. Marius Chaumelin pisał o realiście „równie surowym, ale znacznie dowcipniejszym niż Courbet”.

Jak obraz trafił do Musée d'Orsay?

Po śmierci artysty w 1894 roku jego spadkobiercy przekazali obraz państwu francuskiemu. Pośredniczył w tym Auguste Renoir, wykonawca testamentu Caillebotte'a. Płótno trafiło do Musée du Luxembourg, w 1929 roku do Luwru, w 1947 roku do Galerie du Jeu de Paume, a w 1986 roku do Musée d'Orsay. Ma wymiary 102 na 147 cm i numer inwentarzowy RF 2718.