Henryk Siemiradzki – Chrystus i Samarytanka

Jaką historię z Ewangelii pokazuje obraz?

Scena pochodzi z czwartego rozdziału Ewangelii według świętego Jana (J 4,4–42). Jezus idzie przez Samarię i zatrzymuje się w pobliżu miasta Sychar, przy studni, którą tradycja wiąże z patriarchą Jakubem. Zmęczony drogą siada przy niej około szóstej godziny, czyli w południe. Uczniowie poszli do miasta kupić jedzenie. Wtedy przychodzi kobieta, by zaczerpnąć wody, a Jezus prosi ją o picie.

Kobieta jest zaskoczona, bo Żydzi i Samarytanie unikali wzajemnych kontaktów. W dalszej rozmowie Jezus mówi o „wodzie żywej”: kto napije się zwykłej wody, znów będzie pragnął, a woda, którą On daje, stanie się źródłem tryskającym ku życiu wiecznemu. Studnię Jakuba pokazuje się dziś w miejscowości Balata na przedmieściach Nablusu, wewnątrz prawosławnego kościoła. Położenie samego Sycharu nie jest pewne.

Co widać na obrazie Siemiradzkiego?

Siemiradzki przeniósł scenę w słoneczny, południowy krajobraz. Po lewej rosną drzewa oliwne o szerokich koronach, po prawej łagodnie wznoszą się wzgórza, a w oddali widać zarys miasta. Jezus, młody mężczyzna z półdługimi ciemnymi włosami i brodą, w jasnej szacie, siedzi na krawędzi niskiej, kamiennej studni.

Po drugiej stronie studni stoi młoda kobieta i uważnie na Niego patrzy. Ma chustę zawiązaną na sposób orientalny, ciemne warkocze z kolorowymi wstążkami, jasną suknię bez rękawów przewiązaną czerwoną szarfą i ciężką biżuterię: kolczyki, naszyjnik i bransoletę na ramieniu. Jedno kolano opiera o cembrowinę, a prawą ręką przytrzymuje duży, malowany dzban.

Muzeum zwraca uwagę na grę światła. Cień drzew pada na twarze obu postaci, a słońce oświetla środek kompozycji, gdzie dłoń Chrystusa wskazuje na studnię. Dzięki temu uwagę widza przyciąga gest związany z rozmową o wodzie, a nie same postacie.

Jak ten obraz wpisuje się w twórczość Siemiradzkiego?

Siemiradzki (1843–1902) był przedstawicielem akademizmu i tematy czerpał głównie z antyku oraz z historii sakralnej. Od lat 70. XIX wieku mieszkał w Rzymie. Do scen z Ewangelii wracał kilka razy, m.in. w „Chrystusie i jawnogrzesznicy” (1873, Muzeum Rosyjskie w Petersburgu) i w obrazie „Chrystus w domu Marii i Marty” (1886), który również jest we Lwowie.

W „Chrystusie i Samarytance” scena biblijna jest spokojna i kameralna: dwie postacie, studnia i nasłoneczniony pejzaż. Motyw studni lub źródła pojawiał się często także w jego idyllach z życia starożytnych.

Gdzie można zobaczyć oryginał?

Obraz należy do Lwowskiej Narodowej Galerii Sztuki im. Borysa Woźnickiego (nr inw. Ж-3749). W karcie dzieła jako miejsce ekspozycji podano Pałac Łozińskich. To olej na płótnie o wymiarach 106,5 × 184 cm, sygnowany w lewym dolnym rogu „H.Siemiradzki 1890”.

Wcześniejsza wersja tej strony podawała jednocześnie Lwów i Muzeum Narodowe w Krakowie. Według dostępnych źródeł obraz jest we Lwowie.