Henryk Siemiradzki – Chrystus i jawnogrzesznica

Kto zamówił obraz i skąd wziął się temat?

Obraz zamówił wielki książę Włodzimierz Aleksandrowicz, wiceprezes petersburskiej Akademii Sztuk Pięknych. Zaproponował temat jeszcze przed wyjazdem malarza za granicę i przesłał mu poemat Aleksego Konstantinowicza Tołstoja „Grzesznica”, wydany po raz pierwszy w 1858 roku. W 1872 roku Siemiradzki osiadł w Rzymie i w pracowni przy via Margutta zaczął pracę nad płótnem.

Nie jest to ewangeliczna scena z kobietą cudzołożną, którą tłum przyprowadza do Jezusa, by ją ukamienować. W poemacie Tołstoja kurtyzana bawi się z towarzystwem na uczcie i zmienia się pod wpływem spotkania z Chrystusem. Siemiradzki korzystał z fotografii: zawodowy fotograf robił dla niego zdjęcia modeli i manekinów ustawionych w odpowiednich pozach i strojach. Według jego wspomnień samo duże płótno malował około ośmiu miesięcy.

Co przedstawia „Grzesznica”?

Obraz dzieli się na dwie części. Po lewej stoi Chrystus w długiej białej szacie wśród uczniów w jasnych, skromnych strojach. Obok niego, bliżej środka, stoi apostoł Jan. Po prawej, na schodach domu, siedzi grzesznica w bogatej jedwabnej sukni, z biżuterią, otoczona rozbawionym towarzystwem mężczyzn i kobiet z instrumentami.

Między obiema grupami rośnie stara oliwka. Drzewo i jego cień tworzą w kompozycji kształt litery V. Malarz uchwycił chwilę, w której Chrystus i grzesznica patrzą na siebie. Zawstydzona kobieta upuściła kielich z winem, który leży na ziemi przed nią. Scenę wypełnia ostre południowe słońce. Badacze zwracają uwagę, że w tym obrazie Siemiradzki po raz pierwszy zastosował efekty plenerowe na dużym płótnie o temacie z dawnej historii.

Jak przyjęto obraz w 1873 roku?

Pod koniec marca 1873 roku obraz pokazano w Akademii Sztuk Pięknych w Petersburgu i zrobił duże wrażenie. Iwan Kramskoj pisał, że płótno oszałamia, choć Chrystus z apostołami wypada skromnie. Krytyk Władimir Stasow chwalił kolorystykę, ale uznał treść za powierzchowną. Za obraz Akademia nadała Siemiradzkiemu tytuł akademika.

Za radą zamawiającego płótno kupił następca tronu, carewicz Aleksander Aleksandrowicz, za 10 000 rubli. Jeszcze w 1873 roku obraz pojechał na wystawę światową w Wiedniu, gdzie otrzymał medal „Za sztukę”, pierwszą międzynarodową nagrodę malarza. W drodze powrotnej, w 1874 roku, pokazano go w Warszawie, a dochód Siemiradzki przekazał potrzebującym polskim artystom.

Gdzie dziś jest obraz?

Płótno wisiało w Pałacu Aleksandrowskim w Carskim Siole. W 1897 roku trafiło do tworzonego wtedy Muzeum Rosyjskiego, dziś Państwowego Muzeum Rosyjskiego w Petersburgu (nr inw. Ж-5674). To olej na płótnie o wymiarach 250 × 499 cm. W 2014 roku konserwatorki muzeum przeniosły obraz na nowe płótno i nowe krosna. Szkice do obrazu znajdują się m.in. w Muzeum Narodowym w Krakowie i Muzeum Narodowym w Warszawie.